ανάκατες σκέψεις και λόγια

Πέρασαν οι εκλογές, οι πιο μουγκές εκλογές που θυμάμαι να έχω ζήσει. Νομίζω πως ακόμα και κείνο το κατάπτυστο δημοψήφισμα της Χούντας είχε περισσότερο θόρυβο, έστω κι αν ήταν μουρμούρισμα αφού όλοι φοβόταν να μιλήσουν. Το δημοψήφισμα που έριχνες ΟΧΙ στην κάλπη και το βράδυ είχε γίνει ΝΑΙ με τρόπο θαυματουργό. Το θυμάμαι κι ας ήμουν μικρή σχετικά, θυμάμαι να βράζει η μουρμούρα γύρω μου. Προχτές τίποτε, μια ησυχία του τάφου. Κανείς δεν πανηγύρισε, ακόμα και οι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ που ήταν ο μεγάλος νικητής των εκλογών, όπως και να το δει κάποιος. Μαζί με τη Χρυσή Αυγή φυσικά αλλά ούτε κι αυτοί βγήκαν στους δρόμους. Ίσως να βγήκαν σε ομάδες δυο τρεις μαζί και να πανηγύρισαν τη νίκη πλακώνοντας όποιον δεν τους άρεσε γιατί ήταν λίγο πιο μαυριδερός ή έμοιαζε λίγο πιο αλβανός. Μαζικά πανηγύρια και χαιρετούρες και “Ζιγκ Χάιλ” όμως, δεν είχε.

Μόνο εκείνα τα μπαμπουινάκια έδειξαν πόσο διψασμένοι είναι για εξουσία όταν άρχισαν τα “εγέρθουτου..” με τον ξυρισμένο έτοιμο να πλακώσει στο ξύλο όσους δεν ήθελαν να υπακούσουν, τον Κασιδιάρη να απειλεί ότι θα πλακώσει τους δημοσιογράφους και ότι έγινε νοθεία (να πούμε…) εις βάρος τους και πως πρέπει να αποκτήσουμε επιτέλους όλοι λίγη πειθαρχία (!). να μας βάλουν σε σειρά και τάξη οι μπαμπουίνοι που μπορεί να πέρασαν από τις τάξεις μας και να μη πήραν χαμπάρι τίποτε μαζί με όλο το τσίρκο Μεντράνο των αμόρφωτων σφίχτερμαν που περιμένει πεινασμένο να ταπεινώσει όλους όσους θεωρεί εχθρούς. Μου θυμίζουν τους πασόκους του πρώτου καιρού, που έπεσαν λιμασμένοι στην κουτάλα. Με την ίδια πείνα έπεσαν κι αυτοί στη δική τους κουτάλα, οι πασόκοι ήθελαν χλιδές οι ξυρισμένοι την εξουσία που θα τους δώσει τη δύναμη ταπεινώνουν όσους δεν γουστάρουν την πειθαρχία τους.

Περιμένω τον Τσίπρα (όπως και πολύς κόσμος) στη γωνία, ελπίζω να μη φανεί εντελώς λίγος. Δεν περιμένω θαύματα, αξιοπρέπεια περιμένω. Διότι όσοι τον ψήφισαν αυτό νομίζω περιμένουν απ’ αυτόν.

Έχουμε πλάκα οι έλληνες κι ας ακουστεί σαν ένα από τα εκατό πράγματα που κάνουν τους έλληνες πολύ ουάου τύπους. Μου θυμίζει η φάση αμερικάνικη ταινία όπου στην τελευταία σκηνή, εκεί που το καλό παιδί και με καλή δουλειά και φάτσα συμπαθητική αλλά ξενέρωτη περιμένει τη νύφη στην εκκλησία και όλα είναι άψογα, κι αυτή η τρελή αντί να πάει να τον βρει να τελειώνει το πανηγύρι, το σκάει με τα νυφικά και τρέχει στα λιβάδια να βρει τον άντρα της καρδιάς της να φύγουν με τη μηχανή στο ηλιοβασίλεμα. Αυτό μου θύμισε το αποτέλεσμα των εκλογών. Ενώ όλοι έλεγαν να κάνουμε ησυχία και υπομονή και να το πάρουμε το παληκάρι με την καλή δουλειά και τους παράδες που θα μας έχει βασίλισσες της κουζίνας αν δεν μιλάμε πολύ και μας φτάνει τελικά ένα τσιτάκι, εμείς αποφασίσαμε να του ρίξουμε φάσκελο και να ακολουθήσουμε τον κουλ Αλέξης και τους υπόλοιπους που μας έταζαν την αγάπη τους και μίαν καλύβην. Εντάξει, μερικοί ψήφισαν κι αυτούς που τους έταξαν “πούτσα και ξύλο” σ’ όποιον τους χαλάει με τη φάτσα του, αλλά πάντα υπάρχουν και οι κομπλεξικοί….  σε όλες τις ταινίες.

Ανέκδοτάκι: Φαντάζεστε το βουλευτή Καιάδα Υπουργό Παιδείας; Τον Κασιδιάρη Υπουργό Εξωτερικών;

«Ποιότητα στην εκπαίδευση: πανάκεια ή παγίδα;»

Εισαγωγή

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη σημερινή της μορφή, είναι αποτέλεσμα μιας σειράς πολιτικών και οικονομικών επιλογών και διεργασιών που έχουν τις απαρχές τους στα τέλη της δεκαετίας του 1940, αν και σύμφωνα με τον Χριστοδουλίδη (2004) έχει την αφετηρία της στον 14ο αιώνα, όταν διατυπώνεται ως πρόταση από μια σειρά ευρωπαίους διανοητές. Βασική αιτία για την αναζήτηση ενός μελλοντικού ενιαίου πλαισίου ειρηνικής συνύπαρξης και ευημερίας των εθνικών κρατών στην Ευρώπη αποτέλεσαν οι εμπειρίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Με την υπογραφή των συνθηκών της Ρώμης (1957) και την ίδρυση της Ε.Ο.Κ. όπως και της Ε.Κ.Α.Ε. (Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας ή Euratom) το όραμα για μια Ενωμένη Ευρώπη απέκτησε θεμέλια και η προοπτική της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης πήρε μορφή μη αναστρέψιμης πλέον διαδικασίας, παρά τις όποιες επικρίσεις ή τις δυσλειτουργίες του θεσμού. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν διευρύνθηκε ο κύκλος των κρατών-μελών και αυξήθηκε η επιρροή των πολιτικών στοχεύσεων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σχετικών με την αρχιτεκτονική του κοινού ευρωπαϊκού χώρου. Με τις αναθεωρήσεις της ιδρυτικής συνθήκης το 1986, το 1992 και το 1997 (Χριστοδουλίδης, 2004) επεκτάθηκε το πεδίο ολοκλήρωσης και σε μη οικονομικά θέματα και έτσι οι θεσμικές εξελίξεις που σημειώθηκαν με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη άγγιξαν και ζητήματα της εκπαίδευσης. Μέσα από τη διαδικασία εξισορρόπησης μεταξύ οικονομικών και κοινωνικών στοχεύσεων και δράσεων και τη σταδιακή μετεξέλιξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε μια κοινότητα αρχών, τα ζητήματα της εκπαίδευσης και του πολιτισμού αποκτούσαν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, παρ’ όλο που η πορεία συγκρότησης ενιαίας εκπαιδευτικής πολιτικής στους κόλπους της Ε.Ε. υλοποιείται με αργούς ρυθμούς. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο ο δημόσιος λόγος για την εκπαίδευση στην Ε.Ε. αλλά και παγκόσμια,  κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από το ζήτημα της ποιότητας των εκπαιδευτικών συστημάτων και την εννοιολογική οριοθέτηση του όρου.

Διερεύνηση της έννοιας της ποιότητας στην εκπαίδευση

Η επιδίωξη της «ποιότητας» στην εκπαίδευση κατέχει κεντρική θέση στις συζητήσεις για τα εκπαιδευτικά πράγματα. Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν χιλιάδες βιβλία και άρθρα για το θέμα αλλά ελάχιστοι, όπως ο Ball (1985), αναρωτιούνται για το «τι στο καλό είναι η ποιότητα;», Έχει, μάλιστα, διατυπωθεί η άποψη πως αποτελεί μια «αμφισβητούμενη έννοια» και, άρα, θα πρέπει να εστιάζουμε την προσοχή μας όχι στη μάταιη αναζήτηση του εννοιολογικού προσδιορισμού της αλλά, όπως υποδεικνύει ο Wittgenstein (1953, 1958), στις «χρήσεις της έννοιας» σε συγκεκριμένο συγκείμενο, στο πλαίσιο του οποίου γίνεται η επίκλησή της. Την ίδια περίπου άποψη υποστηρίζει και ο Ματθαίου (2007), κατά τον οποίο «η ποιότητα είναι έννοια σύνθετη και ιδεολογικά φορτισμένη, με το νοηματικό της περιεχόμενο να προσδιορίζεται κάθε φορά διαφορετικά και ν’ αντανακλά την ιστορική συγκυρία και τις κατά περίπτωση επικρατούσες συνθήκες». Ο Τριλιανός (2009), απ’ την άλλη, υποστηρίζει πως «η «ποιότητα διδασκαλίας είναι λειτουργική διαδικασία που αποτελεί σύνθεση στοιχείων τριών σχολών σκέψης[1] και για να λειτουργήσει χρειάζεται επιπρόσθετα την παρώθηση και την προσπάθεια των μαθητών, το υποστηρικτικό, κοινωνικό περιβάλλον και τις διαφοροποιημένες ευκαιρίες για διδασκαλία και μάθηση».

Ωστόσο, η διαπίστωση ότι η έννοια της «ποιότητας» προσδιορίζεται από το εκάστοτε ιστορικό, οικονομικό και κοινωνικο-πολιτικό συγκείμενο καθιστά αναγκαία την ιστορική επισκόπηση του ζητήματος. Προς την κατεύθυνση αυτή συμβάλλουν οι ακόλουθες παρατηρήσεις.

Στη διάρκεια του 19^ου αιώνα, όταν δημιουργήθηκαν τα εθνικά κράτη και θεμελιώθηκαν τα δημόσια συστήματα εκπαίδευσης, η βιομηχανική επανάσταση, ανατρέποντας παραδοσιακές δομές και λειτουργίες, ευνόησε την εμφάνιση ιδεολογικών ρευμάτων που ανέπτυξαν νέες μορφές πάλης των εργατών κατά της εκμετάλλευσης. Καταιγιστικές ήταν και οι επιστημονικές εξελίξεις, που έδωσαν μια αισιόδοξη προοπτική προόδου και ώθησαν στην εφαρμογή του θετικισμού στη φιλοσοφία. Μέσα σ’ αυτή τη δίνη των αλλαγών πρωταρχικός σκοπός της εκπαίδευσης κατά τον Green (1990) ήταν η διαμόρφωση των εθνικών συνειδήσεων και η ενίσχυση των θεσμών εξουσίας του εθνικού κράτους. Η εκπαίδευση έφερε τη σφραγίδα «της ιδεολογικής ηγεμονίας των κυρίαρχων τάξεων». Υπό αυτή την οπτική ιδρύματα όπως το Oxford, το Harvard, το Lycèe  Luis-Le-Grand παρείχαν, κατά τις αντιλήψεις της εποχής, εκπαίδευση υψηλού επιπέδου και αποσπούσαν εγκωμιαστικές κριτικές, λόγω της επιτυχημένης συμβολής τους στην αποστολή που τους είχε ανατεθεί. Με την ίδια λογική ποιοτικό ήταν και το «πανίσχυρο ελληνικό σχολείο», το οποίο κατόρθωσε να διαμορφώσει εθνική ταυτότητα και να αφυπνίσει το εθνικό αίσθημα στην καθ’ ημάς Ανατολή (Κιτρομηλίδης, 1997, Ματθαίου, 2007β).

Ανάλογα με την κατά περίπτωση θεώρηση, η αποστολή την οποία έπρεπε να φέρει εις πέρας η εκπαίδευση μπορούσε να είναι η πειθάρχηση των μαζών και η ενσωμάτωση του προλεταριάτου στις διαδικασίες ανάπτυξης του καπιταλισμού (μαρξιστική θεώρηση), η διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και του καταμερισμού εργασίας (δομολειτουργική θεώρηση), η κοινωνική απελευθέρωση και πρόοδος (φιλελεύθερη θεώρηση) (Καζαμίας, 1986). Σε όλες όμως τις περιπτώσεις κριτήριο ποιότητας θεωρήθηκε η επίτευξη ενός συγκεκριμένου και κοινωνικά προσδιορισμένου στόχου, κριτηρίου με καθαρά λειτουργικές και εργαλειακές διαστάσεις. Παρ’ όλ’ αυτά για το σύνολο των ανθρώπων της διανόησης και των κοινωνικών και πολιτικών κύκλων της εποχής, βασικό στοιχείο ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης ήταν η διδασκαλία των ανθρωπιστικών σπουδών και κυρίως των κειμένων της αρχαίας κλασικής γραμματείας. Οι ανθρωπιστικές σπουδές, εξ αιτίας της εγγενούς μορφωτικής τους αξίας αλλά των δυσκολιών στην προσέγγιση των αρχαιοελληνικών κειμένων θεωρήθηκαν απόλυτο κριτήριο ποιότητας και μάλιστα απαλλαγμένο από «εγκόσμιες υστεροβουλίες», παρ’ όλο που εν τέλει είχαν πρακτική χρησιμότητα, αφού παρείχαν τα εφόδια που απαιτούσε η άσκηση δημόσιου λειτουργήματος (Ματθαίου, 2007β, Φραγκουδάκη, 1987). Αν όμως τους στόχους της εκπαίδευσης τους έθεταν οι πολιτικές αρχές, το Πρόγραμμα Σπουδών ήταν απόλυτη ευθύνη των εκπαιδευτικών και της πνευματικής ηγεσίας κάθε τόπου, ως αναγνώριση της συμβολής των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στην ικανοποίηση των αναγκών του κράτους.

Στην περίοδο που μεσολάβησε από τον 19^ο αιώνα μέχρι τα πρώτα χρόνια μετά τον Β΄ Π.Π., δεν συνέβησαν μεγάλες εκπαιδευτικές αλλαγές, εκτός ίσως από την επιρροή της προοδευτικής παιδαγωγικής στις διδακτικές προσεγγίσεις και την ενίσχυση των φυσικών επιστημών στα σχολικά Προγράμματα Σπουδών, εξαιτίας των πιέσεων που άσκησαν ο θετικισμός, ο πραγματισμός και η εντυπωσιακή πρόοδός τους.  Αντίθετα, μετά τον Β΄ Π.Π. και κυρίως στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, ο ιδεολογικοπολιτικός ανταγωνισμός επέβαλε στη Δύση τη διασφάλιση της εσωτερικής ηρεμίας, για την προώθηση της οποίας υιοθετήθηκαν πολιτικές εκδημοκρατισμού, οικονομικής ανάπτυξης και κράτους προνοίας. Στην εκπαίδευση διευρύνθηκαν οι ευκαιρίες μάθησης, με την επέκταση και τη δωρεάν παροχή της υποχρεωτικής στοιχειώδους και μέσης εκπαίδευσης, με την άρση των εξεταστικών εμποδίων ανάμεσα στις εκπαιδευτικές βαθμίδες και με την αύξηση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Η εκπαίδευση πλέον αντιμετωπιζόταν ως μηχανισμός προώθησης της κοινωνικής δικαιοσύνης και της οικονομικής ανάπτυξης, χωρίς όμως ποτέ ν’ απαρνηθεί τον ρόλο της στη διατήρηση της ηγεμονίας των κυρίαρχων τάξεων (Ματθαίου, 2007, Apple, 1986). Η επίτευξη αυτών των σκοπών ως κριτήριο ποιότητας επέσυρε την κριτική από όλο το εύρος του ιδεολογικoπολιτικού φάσματος, είτε γιατί υπηρετούσε τη μεταβίβαση της «κοινωνικής και οικονομικής δομής από γενια σε γενιά» (Carnoy, 1974) είτε γιατί η μαζικοποίηση της εκπαίδευσης και η ισότητα ευκαιριών ήταν ασύμβατα με την παραδοσιακή αντίληψη που πρέσβευε την πρωτοκαθεδρία των ανθρωπιστικών σπουδών κι ένα απαιτητικό κλίμα διδασκαλίας και μάθησης. Η χαλάρωση που, τάχα, προκάλεσε στα σχολεία η προοδευτική μαθητοκεντρική παιδαγωγική πίστευαν πως εξοβέλιζε την ποιότητα από την εκπαίδευση (Husen, 1991).

Στα χρόνια της ύστερης νεωτερικότητας, με την απελευθέρωση και παγκοσμιοποίηση των αγορών, την ενίσχυση των πολυεθνικών εταιρειών, την ιδιωτικοποίηση δραστηριοτήτων του δημόσιου τομέα, την κατάργηση των εργασιακών πρακτικών και ρυθμίσεων του παρελθόντος και την αντικατάστασή τους από νέες, την υιοθέτηση διαφορετικής εργασιακής κουλτούρας, θεμέλιο των οποίων υπήρξε η ραγδαία ανάπτυξη των Νέων Τεχνολογιών, σηματοδοτήθηκε η ανάδυση και ανάπτυξη της αποκαλούμενης οικονομίας και κοινωνίας της γνώσης  (Ματθαίου, 2001, 2002, 2007α). Οι απαιτήσεις της αγοράς μετατοπίζουν το κέντρο βάρους της ποιότητας από τις γνώσεις στις δεξιότητες/ικανότητες: γνωστικές, κοινωνικές, προσωπικές και επαγγελματικές, με παράπλευρη συρρίκνωση της χρησιμότητας των ανθρωπιστικών σπουδών, αφού η ενότητα πνευματικής και επαγγελματικής προοπτικής που αυτές διασφάλιζαν έχει διαρραγεί. Η εργαλειακή γνώση και οι δεξιότητες αποτελούν πλέον, κατά την επικρατούσα αντίληψη, την πεμπτουσία της ποιοτικής εκπαίδευσης, η οποία κρίνεται εκ του αποτελέσματος (επιδόσεις μαθητών, επαγγελματικές προοπτικές, επικοινωνιακές δεξιότητες και ικανότητα ν’ αντιλαμβάνονται, να αναλύουν και να διαχειρίζονται προβλήματα της καθημερινότητας) και όχι από τις εισροές. Πλέον την ποιοτική εκπαίδευση δεν μπορεί παρά να στοιχειοθετεί η ικανοποίηση όσων προτεραιοτήτων παραπέμπουν ευθέως στη στενή σχέση που οφείλει να έχει η εκπαίδευση με την οικονομία.

Ποιότητα στην εκπαίδευση και Ε.Ε.

Η συζήτηση για την ποιότητα στην εκπαίδευση ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του ’70 σε διεθνείς οργανισμούς όπως ο Ο.Ο.Σ.Α., η Διεθνής Τράπεζα, η U.N.E.S.C.O., με ερωτήματα όπως τι είναι «καλό σχολείο» και «καλή εκπαίδευση», αντικατοπτρίζοντας έτσι τους πρώτους προβληματισμούς σχετικά με την καταγραφή των ποιοτικών χαρακτηριστικών της εκπαίδευσης. Ο Neave (1988) επισημαίνει πως η εκπαίδευση πλέον καθίσταται όλο και λιγότερο τομέας της κοινωνικής πολιτικής και περισσότερο τομέας της οικονομικής πολιτικής, παρουσιάζεται ως το νέο εγχείρημα του μέλλοντος και οι νέοι της στόχοι δανείζονται την ορολογία τους (παραγωγή δεξιοτήτων, κατάρτιση, ποιότητα, αποδοτικότητα, ανταγωνιστικότητα, λογοδοσία κ.λπ.) από τον χώρο της οικονομίας, είναι στην πραγματικότητα «τεχνικοί» και διατυπώνονται σ’ ένα πλαίσιο που απορρέει από το βιομηχανικό περισσότερο παρά από το κοινοτικό-συλλογικό μοντέλο οργάνωσης.

Από την αρχή της δεκαετίας του ’90 τα ζητήματα αξιολόγησης και ποιότητας στην εκπαίδευση κατέχουν υψηλή θέση και στην ατζέντα της Ε.Ε. Η εξέλιξη αυτή συμπίπτει με την αλλαγή των αντιλήψεων για τον ρόλο του κράτους στην Ευρώπη, που έχει ως κύρια χαρακτηριστικά την υποχώρηση του παρεμβατικού κράτους πρόνοιας και την ενίσχυση των νεοφιλελεύθερων αντιλήψεων περί μείωσης του μεγέθους του και ενίσχυσης του διαχειριστικού/στρατηγικού του ρόλου σ’ ένα περιβάλλον ελεύθερης αγοράς (Ρουσσάκης & Πασσιάς, 2006). Στο πλαίσιο αυτό ο -παγκόσμια ισχυρός- λόγος περί «αποτελεσματικότητας, ποιότητας και αξιολόγησης στην εκπαίδευση» εισάγεται και στην Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται το ενδιαφέρον και η διεκδίκηση αυξημένου ρόλου και παρεμβατικότητας στα εκπαιδευτικά δρώμενα από τα κοινοτικά θεσμικά όργανα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο της Ευρώπης, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο Υπουργών Παιδείας). Ως απάντηση στις προκλήσεις αυτές, σύμφωνα και με τη θεώρηση του ανθρώπινου δυναμικού ως κύριου πόρου της Ε.Ε., η εκπαίδευση και κυρίως η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων, προβάλλεται ως ο αποφασιστικός μοχλός ανάπτυξης και ως εκ τούτου υποστηρίζεται η ανάγκη μεγιστοποίησης της αποδοτικότητας των εκπαιδευτικών επενδύσεων. Η ποιότητα της εκπαίδευσης εκλαμβάνεται ως ο καταλύτης για την ανάπτυξη μιας συλλογικότερης ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής πολιτικής, που είναι συνδεδεμένη με τις εθνικές εκπαιδευτικές πολιτικές αλλά ταυτόχρονα αποτελεί υπο-τομέα της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής (Ρουσσάκης & Πασσιάς, 2006). Σύμφωνα με τη Σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί Ευρωπαϊκής συνεργασίας για την αξιολόγηση της ποιότητας στη σχολική εκπαίδευση (2001), η εκπαίδευση υψηλού επιπέδου (quality education) θεωρείται σημαντική, υπό την έννοια των πολιτικών για την αγορά εργασίας, για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και για την αναγνώριση διπλωμάτων και διδακτικών ικανοτήτων. Παράλληλα, η ποιότητα της εκπαίδευσης συνδέεται με την έννοια της «απόδοσης», άρα με την αξιολόγηση των «αποτελεσμάτων» της, με διαδικασίες που υπερβαίνουν τα σχολικά συστήματα και τα εθνικά σύνορα [COM (1999) 709C5-0053/2000, 2000/0022 (COD)]. Έτσι, υιοθετήθηκε η «Ανοιχτή Μέθοδος Συντονισμού», για τη διασφάλιση της όσο το δυνατό μεγαλύτερης σύγκλισης των κρατών-μελών με τους στόχους της Λισαβόνας[2]. Στη συνέχεια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (European Commission, 2000) υποβάλλει έκθεση, η οποία υιοθετεί 16 δείκτες ποιότητας της εκπαίδευσης, που αντίστοιχούν σε τέσσερις κατηγορίες: α) επιδόσεις, β) επιτυχία και μετάβαση, γ) παρακολούθηση της σχολικής εκπαίδευσης, δ) πόροι και δομές.

Το 2001, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, εγκρίνεται η έκθεση του Συμβουλίου Παιδείας της Ε.Ε. για τους συγκεκριμένους μελλοντικούς στόχους των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, που αποτελούν τον βασικό πυρήνα σχεδιασμού των εκπαιδευτικών πολιτικών στα κράτη-μέλη. Η έκθεση αποτελείται από τρία μέρη: α) διεθνές και ευρωπαϊκό περιβάλλον, β) στόχοι του «Προγράμματος Εκπαίδευση και Κατάρτιση 2010», γ) μελλοντικός ρόλος της εκπαίδευσης και της κατάρτισης και συμβολή τους στην προώθηση των επιδιώξεων της Λισαβόνας.

Το «Πρόγραμμα Εκπαίδευση και Κατάρτιση 2010» έχει τρεις στρατηγικούς στόχους που αναλύονται σε 13 επιμέρους στόχους:

• βελτίωση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης,
• διευκόλυνση της πρόσβασης όλων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση δια βίου,
• συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης ανοιχτά στην ευρύτερη κοινωνία και τον κόσμο.

Στη συνέχεια κατατίθεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης (2002) το Λεπτομερές Πρόγραμμα για την εφαρμογή των συμπεφωνημένων στρατηγικών στόχων και των επιμέρους δεικτών. Οι στρατηγικοί στόχοι και τα κεντρικά ζητήματα συμπληρώνονται από τους δείκτες μέτρησης για κάθε στρατηγικό και επιμέρους στόχο. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οργανώνει Ομάδες Εργασίας για τη μελέτη των επιμέρους στόχων και συγκροτεί ομάδα εμπειρογνωμόνων για την ανάπτυξη κριτηρίων και δεικτών μέτρησης της προόδου των κρατών μελών, ως εξής.

• Εκπαίδευση και κατάρτιση εκπαιδευτικών και εκπαιδευτών
• Βασικές δεξιότητες
• Εκμάθηση ξένων γλωσσών
• Νέες τεχνολογίες στην εκπαίδευση και κατάρτιση
• Μαθηματικά, Θετικές Επιστήμες και Τεχνολογία
• Βέλτιστη αξιοποίηση πόρων
• Κινητικότητα των εκπαιδευτικών
• Ανοιχτή εκπαίδευση: ελκυστική μάθηση, σύνδεση με την επαγγελματική ζωή και την κοινωνία
• Ενεργοί πολίτες και κοινωνική συνοχή
• Πολιτικές πρακτικές για τη δια βίου εκπαίδευση στον ευρωπαϊκό προσανατολισμό
• Ανεπίσημες και άτυπες μορφές μάθησης.

 Πανάκεια ή παγίδα;

Όπως διαφαίνεται από τα προαναφερθέντα, η διασφάλιση της ποιότητας των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών συστημάτων είναι κεντρικό ζήτημα για την Ε.Ε. Σύμφωνα με το άρθρο 149 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, υπεύθυνη είναι η πολιτική ηγεσία κάθε κράτους-μέλους, ενώ η Ε.Ε. συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου. Το ερώτημα που γεννάται είναι αν οι συγκεκριμένες πρακτικές της Ε.Ε. προωθούν μια παιδεία υψηλού επιπέδου σε μια Ευρώπη όπου τις τελευταίες δεκαετίες επικρατεί ο νεοφιλελευθερισμός και ο οικονομικός πραγματισμός που τον συνοδεύει, και όπου ο εκπαιδευτικός λόγος κατακλύζεται από έννοιες, δάνειες από τον κόσμο των επιχειρήσεων: «επιλογή», «ανταγωνισμός», «αποτελεσματικότητα», «απόδοση λόγου», «παραγωγικότητα» κ.ά. (Ρουσσάκης & Πασιάς 2006). Με αυτά τα δεδομένα εκφράζεται σκεπτικισμός για το αν μια παιδεία υψηλού επιπέδου μπορεί να ταυτίζεται με βασικές δεξιότητες σε Μαθηματικά, Γλώσσα, Θετικές Επιστήμες και Νέες Τεχνολογίες και γνώσεις που συνδέονται με την επαγγελματική ζωή και τη δια βίου εκπαίδευση. Είναι αυτή η εκπαίδευση αποτελεσματική και, αν ναι, σε τι και για ποιον;

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, πως σύμφωνα με τους επιμέρους στόχους της Ε.Ε., το κέντρο βάρους της ποιότητας μετατοπίζεται προς τις δεξιότητες/ικανότητες (γνωστικές, κοινωνικές επαγγελματικές, προσωπικές)  σε βάρος των γνώσεων. Ποιοτική χαρακτηρίζεται η εκπαίδευση που προετοιμάζει το άτομο να μαθαίνει και να προσαρμόζεται δια βίου σε μια κοινωνία υψηλού ρίσκου, μέσα στην οποία πρέπει να διαχειρίζεται πληροφορίες και προσωπικές σχέσεις, να καιτοτομεί και να παράγει, καταστάσεις στις οποίες οι εργαλειακού τύπου γνώσεις και δεξιότητες κρίνονται απαραίτητες και γι’ αυτό ποιοτικές και των οποίων η αποτελεσματικότητα ελέγχεται με διαδικασίες και κριτήρια, δανεισμένα από τον χώρο των επιχειρήσεων. Έτσι η αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων, ελεγχόμενη με μηχανισμούς ενδελεχούς και συστηματικής παρακολούθησης της προόδου του παραγομένου εκπαιδευτικού έργου, αποτιμάται ποσοτικά, με την υιοθέτηση των κατάλληλων standards, ενώ υπέρτατος κριτής της ποιότητας είναι ο τελικός καταναλωτής του εκπαιδευτικού «προϊόντος», αφού αυτός πληρώνει.

Φυσικά υπάρχουν πολλοί που διαφωνούν μ’ αυτή τη θεώρηση της ποιότητας και τους τρόπους πιστοποίησής της είτε ιδεολογικά είτε καθαρά πραγματιστικά. Στην Αγγλία, για παράδειγμα, κράτος που πρώτο εφάρμοσε ποσοτικούς τρόπους για αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου, διαπιστώνεται πως η επιχείρηση αποτίμησης του εκπαιδευτικού έργου αποδείχτηκε υπόθεση εξαιρετική δαπανηρή και ανορθολογική και με υψηλό ανθρώπινο κόστος, αφού από τη μία μεταφέρει οικονομικούς πόρους από το αμιγώς παιδευτικό έργο στα συστήματα εποπτείας (Gewirtz, Ball & Bowe, 1995), τη στιγμή που η διαρκής προσπάθεια των εκπαιδευτικών ν’ ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του εξωτερικού ελέγχου δημιουργεί επαγγελματικό στρες, ανασφάλεια και ασθένειες (Woods & Jeffrey, 1998; Morley, 2005). Ακόμα, στην προσπάθεια των σχολείων για θετικό απολογισμό, υιοθετούνται πρακτικές αμφιλεγόμενης παιδευτικής και ηθικής αξίας, όπως αποπομπή αδύνατων μαθητών, οι οποίοι ανήκουν κυρίως στις οικονομικά ασθενέστερες τάξεις, διαδικασία που ακυρώνει στην πράξη τον στρατηγικό στόχο για  διευκόλυνση της πρόσβασης όλων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση δια βίου και στις διακυρήξεις της Ε.Ε. που ενσωματώνει την κοινωνική ισότητα και δικαιοσύνη (European Commission, 1997, European Presidency, 2000, O.E.C.D., 2001). Ακόμα, η ανάγκη να ανταποκριθούν τα εκπαιδευτικά ιδρύματα στις απαιτήσεις των ποιοτικών ελέγχων οδηγεί σε εκπαιδευτικό και ερευνητικό κομφορμισμό, αφού η παραγωγικότητα αντικαθιστά τη δημιουργικότητα (Morley, 2003).

Εκτός όμως από τις αντιρρήσεις που μπορεί να υπάρχουν σε επίπεδο πραγματιστικό υπάρχουν έντονες διαφωνίες και σε ιδεολογικό επίπεδο. Σύμφωνα με τον Michèa (2002) το σχολείο του 21^ου αιώνα προωθεί μεταρρυθμίσεις που σκοπεύουν ν’ αναπλάσουν τον εκπαιδευτικό μηχανισμό, με βάση αποκλειστικά τα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα του κεφαλαίου, απόφαση που, σύμφωνα με τους Martin & Schummann (1997) λήφθηκε σε συνάντηση «πεντακοσίων πολιτικών, οικονομικών ηγετών και επιστημόνων πρώτης κλάσεως», διοργανωμένη από το Ίδρυμα Γκορμπατσώφ το 1995. Η λύση που επικράτησε για το πρόβλημα της διατήρησης της διακυβερνησιμότητας της κατά 80% υπεράριθμης ανθρωπότητας, της οποίας το ανώφελο έχει ήδη προγραμματίσει η νεοφιλελεύθερη λογική, ήταν αυτή του Μπρεζίνσκι[3], ο οποίος εισήγε τον νεολογισμό tittytainment[4], αποδίδοντας «ένα κοκτέιλ αποβλακωτικής διασκέδασης και επαρκούς διατροφής που θα επέτρεπαν να διατηρηθεί σε καλή διάθεση ο αποστερημένος πληθυσμός του πλανήτη». Έτσι, δημιουργείται ένας πόλος υψηλής ποιότητας εκπαίδευσης με εξαιρετικά περιορισμένη και επιλεκτική πρόσβαση, στον οποίο μεταδίδονται γνώσεις σύμφωνες με το μοντέλο του κλασικού σχολείου, οι απόφοιτοι του οποίου προορίζονται για να στελεχώσουν τις διάφορες επιστημονικές, τεχνικές και διαχειριστικές ελίτ. Για τους υπόλοιπους απομένουν σχολεία που παρέχουν γνώσεις ωφελιμιστικές, που δεν προάγουν τη δημιουργικότητα και την αυτονομία αυτών που τις αποκτούν, και που στην εποχή της επανάστασης της πληροφορικής μπορεί να τις αποκτήσει κάποιος μόνος του στο σπίτι, χρησιμοποιώντας το αντίστοιχο λογισμικό, καθιστώντας άχρηστους χιλιάδες διδάσκοντες[5] και υποβοηθώντας τις εταιρείες πληροφορικής, τηλεπικοινωνιών και δημιουργίας πακέτων εκπαιδευτικών λογισμικών ν’ αυξήσουν  τα κέρδη τους. Αυτή η εκπαίδευση προορίζεται για ανθρώπους μεσαίων τεχνικών ικανοτήτων, των οποίων οι γνώσεις  «έχουν ζωή δέκα ετών, εφόσον το πνευματικό κεφάλαιο υποτιμάται κατά 7% ετησίως»[6]. Η «ευελιξία» διαποτίζει την εκπαίδευση τόσο σε επίπεδο αλλαγών στόχων και περιεχομένων όσο και σε επίπεδο δομικών μεταβολών. Άλλωστε, για την προώθηση του στόχου της ανταγωνιστικότητας  καθοριστικό ρόλο παίζει η εκπαίδευση που θα ετοιμάσει τον «ελαστικά εργαζόμενο», τη δημιουργία του οποίου απαιτεί η νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση της οικονομίας (Γρόλλιος, 1998, Κάτσικας & Θεριανός, 2008). Για όσους δεν ανήκουν στις παραπάνω κατηγορίες, τους περισσότερους, που θα χρησιμοποιηθούν με επισφαλή και ευέλικτο τρόπο, υπάρχει το  tittytainment, αφού είναι φανερό πως η μεταβίβαση πραγματικών γνώσεων και η εκμάθηση πολιτικών συμπεριφορών είναι ανεπιθύμητη από το σύστημα.

Ριζοσπαστική κριτική της εργαλειακής γνώσης που προτείνεται σαν ποιοτική εκπαίδευση από την Ε.Ε. αλλά και παγκόσμια, εκτός από τον  Michèa άσκησαν και οι οπαδοί της κριτικής παιδαγωγικής, των οποίων οι απόψεις απήχουν την ανησυχία  σε ό,τι αφορά τη δύναμη, την αντιπροσώπευση, την πολυφωνία, την ποικιλομορφία, τη δημοκρατία και την ισότητα. Οι κριτικοί παιδαγωγοί (Giroux, McLaren, Apple) αποκηρύσσουν τη συντηρητική μετανεωτερικότητα, σύμφωνα με την οποία έχει έρθει το τέλος των μεγάλων αφηγήσεων (ιδεολογιών) που οδηγεί στην εξαφάνιση των κοινωνικών τάξεων, καθιστώντας τη δημόσια διοίκηση ένα καθαρά τεχνικό ζήτημα, αποκομμένο από την πολιτική και την ιδεολογία. Βασιζονται στο έργο του Paulo Freire, ενός από τους μεγαλύτερους παιδαγωγούς των τελευταίων πενήντα χρόνων, και χρησιμοποιώντας μαρξιστικά εργαλεία ανάλυσης ορθώνουν λόγο αντίθετο σ’ αυτόν που θέλει την εκπαίδευση υποταγμένη στους νόμους και τις ανάγκες της παγκοσμιοποιημένης αγοράς. «Η συμβατική προσέγγιση της εκπαίδευσης όχι μόνον αποκρύπτει τις αντιφάσεις των καπιταλιστικών σχέσεων, αλλά μας λέει και ότι δεν υπάρχει άλλη μέθοδος» διακηρύσσει ο Peter McLaren (2010). Επίσης υποστηρίζει πως οι εκπαιδευτικοί πρέπει να δημιουργήσουν όρους, τέτοιους ώστε οι μαθητές να εμπλακούν σε μεταγνωστικές διαδικασίες, με τρόπους πολιτιστικά και γλωσσολογικά οικείους, να τους παρέχουν την ευκαιρία να αρθρώσουν τη δική τους φωνή, να διαμορφώσουν την προσωπικότητά τους, σεβόμενοι το πολιτιστικό τους κεφάλαιο. Ο Apple (2008) υποστηρίζει πως τα εθνικά Αναλυτικά Προγράμματα νομιμοποιούν και επισημοποιούν τη γνώση από τους κοινωνικά ισχυρούς προς όφελός τους, ενώ είναι καταστροφικές οι συνέπειές τους για τους κοινωνικά αδύναμους.

Σήμερα όμως, περισσότερο ίσως από ποτέ, πρέπει να τεθούν τα ερωτήματα στα οποία προσπάθησε ν’ απαντήσει ο  Freire με το έργο του. Ποιος επωφελείται από το εκπαιδευτικό σύστημα στην παρούσα μορφή του; Ποια είναι η σχέση μεταξύ των παιδαγωγικών πρακτικών της εκπαίδευσης ως συστήματος κοινωνικής διαμεσολάβησης και αναπαραγωγής του συστήματος της καθεστηκυίας τάξης; Πως μπορεί η εκπαίδευση να συμβάλλει στην κοινωνική αλλαγή;

Ο  Freire (1974) κάνει μια σημαντική διάκριση ανάμεσα στον ρόλο της εκπαίδευσης να βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν την κριτική τους ικανότητα και στην εκπαίδευση που τους προετοιμάζει να γίνουν πειθήνιοι εργαζόμενοι στην υπηρεσία του κεφαλαίου. Υποστηρίζει πως μαθαίνει κανείς τη δημοκρατία όταν ασκεί τη δημοκρατία, και πως μια τεχνολογικά προηγμένη κοινωνία μεταμορφώνει τους ανθρώπους σε αντικείμενα και τους ετοιμάζει να προσαρμοστούν στη λογική του συστήματός της, έτσι ώστε να καταποντιστούν σε μια «κουλτούρα σιωπής», όπως οι αναλφάβητοι χωρικοί της Λατινικής Αμερικής. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να προσπαθήσουν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να «ονοματίσουν» τον κόσμο, γιατί ονομάζω τον κόσμο, σημαίνει μετασχηματίζω τον κόσμο. Η παιδεία δεν (θα έπρεπε να) είναι η διαιώνιση των αξιών μιας δοσμένης κουλτούρας ούτε η προσπάθεια να προσαρμοστεί ο μαθητής στο περιβάλλον αλλά άσκηση ελευθερίας. Σε κοινωνίες που χαρακτηρίζονται από αδικία και εκμετάλλευση οι κάτοχοι της εξουσίας ορίζουν τις μεθόδους, τα προγράμματα και το περιεχόμενο, ώστε η κυρίαρχη κουλτούρα να εσωτερικεύεται από τις κυριαρχούμενες τάξεις και να διαιωνίζεται η εκμετάλλευσή τους. Μόνο μια παιδαγωγική που ακολουθεί διαφορετικές διαδικασίες και είναι ταυτόχρονα πολιτιστική δράση, μαθαίνει στις λαϊκές τάξεις να διερευνούν την κουλτούρα, να τη θέτουν σε δοκιμασία, να αναγνωρίζουν την ισχύ της πειθούς της και να τη μετασχηματίζουν,  ώστε να πάψουν οι μαθητές να είναι «δοχεία» για γέμισμα με έτοιμη και προαποφασισμένη γνώση˙ οι δε εκπαιδευτικοί να διδάξουν τους μαθητές όχι να σκέφτονται, γιατί ήδη σκέφτονται, αλλά τη συνέρευνα προς την ανάλυση και αποκωδικοποίηση ενός αντικειμένου. Αυτός είναι και ο λόγος που για τον Freire τα Αναλυτικά Προγράμματα που αποφασίζονται από μια ισχυρή ομάδα διασφαλίζουν τον μηχανισμό με τον οποίο αυτή η ομάδα επιβάλλει τις αποφάσεις της στους άλλους και υπό αυτή την έννοια επιτυχημένοι θεωρούνται οι δάσκαλοι και οι μαθητές που προσαρμόζονται και προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους στα δεδομένα επίπεδα.

Εν κατακλείδι

Αν σήμερα η έκρηξη των νέων τεχνολογιών και η κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού, της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, των νόμων της αγοράς και του υλικού κέρδους έχουν αναδείξει ως ουσιαστικό και κυρίαρχο σκοπό της εκπαίδευσης την κατάκτηση των δεξιοτήτων και ικανοτήτων εκείνων που συμβάλλουν στην αύξηση της απασχολησιμότητας των νέων, στο όνομα τάχα της καταπολέμησης της ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά πρωτίστως για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας των πολυεθνικών κολοσσών, είναι σκόπιμο να υπενθυμισθεί ότι ο υπέρτατος σκοπός της εκπαίδευσης είναι η Παιδεία, άρα η διαμόρφωση ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων, που διαθέτουν νοητική ικανότητα και κριτική σκέψη, αλλά και εμφορούνται από αρχές, αξίες, ιδανικά και ευαισθησίες (Τσιαντής, 2008). Άλλωστε, η ολόπλευρη  καλλιέργεια των  ψυχοπνευματικών δυνάμεων του ανθρώπου μπορεί να αναδείξει όχι μόνο σοβαρούς επαγγελματίες αλλά και υπεύθυνους πολίτες, που είναι σε θέση να συμμετέχουν ενεργά και ουσιαστικά σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής δράσης. Και μόνο με αυτή την προϋπόθεση υπάρχει ελπίδα διαμόρφωσης μιας σύγχρονης παγκόσμιας κοινότητας, θεμελιωμένης στις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, της δικαιοσύνης, της κοινωνικής ευημερίας, της ανθρώπινης αλληλεγγύης, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ανοχής στο διαφορετικό, της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, της οικολογίας, όπως και της οικονομικής ανάπτυξης και της επαγγελματικής προκοπής.

Η οικοδόμηση ενός όσο το δυνατόν περισσότερο ορθολογικού και κοινωνικά δίκαιου εκπαιδευτικού συστήματος προϋποθέτει την κατανόηση των ορίων και των δυνατοτήτων του ως προς την εξασφάλιση της ισότητας των ευκαιριών στη γνώση, με άλλα λόγια προαπαιτεί την αναγνώριση της αδυναμίας του να εκδημοκρατισθεί πλήρως, αλλά και την υποχρέωσή του να αναλάβει αντισταθμιστικές δράσεις, οι οποίες θα εξασφαλίζουν την ελαχιστοποίηση της αναπαραγωγικής του δράσης, στο μέτρο του δυνατού (Παναγιωτόπουλος 2007). Με τον τρόπο αυτό η εκπαίδευση δεν θα αποτελεί απλώς αναπαραγωγικό μηχανισμό της καθεστηκυίας τάξης αλλά και παράγοντα ανατροπής της.

---

[1] Η πρώτη σχολή συνδέει την ποιότητα διδασκαλίας με εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη δυναμική του σχολείου και της τάξης και υποχρεώνουν τους ικανούς εκπαιδευτικούς να ενεργούν με σύνεση και παιδαγωγικό τακτ, προκειμένου ν’ αυξήσουν τα μαθησιακά αποτελέσματα και τις δυνατότητες των παιδιών (Zammit et al., 2007: 1). Η δεύτερη σχολή ορίζει ως ποιότητα διδασκαλίας αυτό που φέρουν οι εκπαιδευτικοί στην τάξη τους, δηλαδή τα χαρακτηριστικά, τις ικανότητες και τα προσόντα τους, ενώ η τρίτη σχολή σκέψης ταυτίζει την ποιότητα διδασκαλίας με την κατοχή εξειδικευμένης γνώσης για την απρόσκοπτη διεξαγωγή της παιδαγωγικής διαδικασίας, πράγμα που σημαίνει για τον εκπαιδευτικό βαθιά κατανόηση των αρχών της διδασκαλίας, συσσωρευμένη πρακτική εμπειρία, οικειότητα με την προωθημένη γνώση του επαγγέλματος και κατοχή των πιο πρόσφορων διδακτικών τεχνικών και εργαλείων (The Center, 2008: 3-4, Zammit et al., 2007: 4).

[2]Η «Ανοιχτή Μέθοδος Συντονισμού προβλέπει: α) καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών, συνδυασμένων με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα για τη βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη επίτευξη των στόχων, β) προσαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών στις εθνικές και περιφερειακές πολιτικές, με προσδιορισμό ειδικών στόχων και θέσπιση μέτρων που λαμβάνουν υπόψη εθνικές και περιφερειακές ιδιαιτερότητες, γ) καθορισμό διαρκώς βελτιούμενων ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών και σημείων αναφοράς προσαρμοσμένων στις ανάγκες των κρατών-μελών, ως μέσων σύγκρισης των βέλτιστων πρακτικών, δ) περιοδική παρακολούθηση, αξιολόγηση και επανεξέταση από ομότιμους, με τη μορφή αλληλοδιδακτικών διαδικασιών (peer reviews).

[3] Παλαιός σύμβουλος του προέδρου Κάρτερ και ιδρυτής, το 1973, της Τριμερούς. Η Τριμερής «ήταν μια λέσχη ακόμη πιο αδιαπέραστη από τη λέσχη Siècle». Το 1992 συγκέντρωνε περίπου 350 Αμερικανούς, Γιαπωνέζους και Ευρωπαίους, που επεξεργαζόταν τις ιδέες και τις στρατηγικές της καπιταλιστικής διεθνούς.

[4] «Tittytainment» σημαίνει διασκέδαση και tits (στήθη στην αμερικάνικη αργκό), δηλαδή «άρτος και θέαμα» ή «βυζοδιασκέδαση» ή «βυζαγμο-διασκέδαση». Προτείνει τη διασκέδαση για τις μάζες με βάση τη σεξουαλικότητα του γυναικείου στήθους. Υπαινίσσεται επίσης τον θηλασμό και τη βρεφική ηλικία.

[5] Όπως έλεγε όμως ο Πλάτων, στη βάση κάθε απόκτησης και μεταβίβασης γνώσεως υπάρχει ο «έρως»: ο έρως για το διδασκόμενο αντικείμενο που αναγκαστικά περνάει μέσα από την ιδιαίτερη και ουσιαστική σχέση μεταξύ διδάσκοντος και διδασκομένου (Καστοριάδης, 1992)

[6] Έκθεση της 24^ης Μαίου 1991. Σημειώνεται στο Tableau Noir των Gèrard de Selys et Nico Hirtt, ERO, Brussels, 1998.

Το παραπάνω κείμενο το έγραψα την άνοιξη του 2010 και έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό “Αντιτετράδια της Εκπαίδευσης”, Τ.95. Το δημοσιεύω κι εδώ σαν συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης.

ο βασιλικός και η αυλή που μύριζε ασβέστη

Τον τελευταίο καιρό παρακολουθώ δια ζώσης και στο διαδίκτυο διάφορες συζητήσεις σχετικές με την εκπαίδευση και τα χάλια της. Πολλοί μάλιστα αναπολούν τον καιρό που οι μαθητές φορούσαν ποδιές και ο δάσκαλος ήταν ο απόλυτος άρχοντας της τάξης. Ζητούν την άρση της μονιμότητας και την επαναφορά του επιθεωρητή που θα κουνάει το δάχτυλο στους εκπαιδευτικούς κι αυτοί θα κάνουν σωστά τη δουλειά τους για το φόβο της απόλυσης. Αυτοί που τα ζητούν αυτά χωρίζονται σε δύο μεγάλες ομάδες. Αυτοί που τις δεκαετίες του ’60 και ’70 ήταν μαθητές και άρα τα έχουν ζήσει αυτά και οι σημερινοί 30ρηδες (λίγο πάνω, λίγο κάτω…) που τότε ήταν αγεννητοί.  Αυτοί που την έζησαν αναπολούν τα νιάτα τους και οι άλλοι κάτι που δεν έχουν ζήσει αλλά το έχουν ωραιοποιήσει στο μυαλό τους. Πόσοι αλήθεια από σας που πηγαίνατε τότε σχολείο θυμάστε στ’ αλήθεια πως ήταν; Ξέρετε ποια είναι η πλάκα; Όλοι όταν μεγαλώνουμε ωραιοποιούμε τις αναμνήσεις μας. Θυμόμαστε το βασιλικό και την ασβεστωμένη αυλή αλλά ξεχνάμε που δεν είχαμε τουαλέτα και χέζαμε σε μια παράγκα στην αυλή κι αντί για κωλόχαρτο είχαμε στο καρφί εφημερίδες. Εγώ πάλι προσπαθώ να μην ξεχνάω γιατί άμα ξεχάσω πρώτον θα γεράσω και πνευματικά (το σωματικά δεν μπορώ να το αποφύγω) και δεύτερον δεν θα έχω μέτρο σύγκρισης για εξαγωγή σχετικά ψύχραιμων συμπερασμάτων.Για να δούμε λοιπόν αν θυμόμαστε τα ίδια πράγματα και τι  είναι αυτό που αναπολείτε……

Στο δημοτικό είχα μια δασκάλα τα τρία πρώτα χρόνια, αν δεν είχα αυτή θα είχα άλλη πορεία στη ζωή μου πιθανόν. Όταν στην Δ’ δημοτικού αλλάξαμε δασκάλα έχασα τον κόσμο και κατάλαβα πως η κυρία Λούλα ήταν η εξαίρεση. Οι υπόλοιποι ήταν απλά ανύπαρκτοι.  Θυμάμαι τα ονόματά τους, δεν τους θυμάμαι σαν δάσκαλους παρά μόνο για τις προσβολές και το ξύλο που έριχναν ή γιατί απλά καθόταν, έλεγαν ένα μάθημα στα γρήγορα και άναβαν τσιγάρο. Ακόμα θυμάμαι το ξύλο που έφαγα μια φορά με το χάρακα, εγώ και σχεδόν όλη η τάξη. Και για να έφαγα εγώ ξύλο, που στην κλίμακα αταξίας ήμουν μια γραμμή πάνω από το «νεκρός», φανταστείτε τι γινόταν με τους άλλους. Ξύλο λοιπόν με το χάρακα όχι στην παλάμη, αυτό αντέχεται, ξύλο με το χάρακα στην πάνω πλευρά του χεριού. Όποιος δεν το έζησε είναι αδύνατο να φανταστεί τι σημαίνει…. για το τί και πόσο πόνο μιλάω. Η αιτία; Δεν τη θυμάμαι και για να μη θυμάμαι γιατί φάγαμε τόσο άγριο ξύλο μάλλον δεν θα ήταν κάτι τόσο σοβαρό που να το δικαιολογεί. Τα τραβήγματα αυτιών, οι καρπαζιές και τα χαστούκια ήταν στην ημερήσια διάταξη. Το χειρότερο όμως ήταν οι προσβολές. Οι περισσότεροι δάσκαλοι δεν το είχαν σε τίποτε να σε δείξουν με το δάσκαλο και να σε προσβάλλουν αποκαλώντας σε μπουμπούνα. Τους μαθητές τους αξιολογούσαν με την πρώτη ματιά, την πορώτη μέρα του σχολείου ανάλογα με το τι δουλειά έκαναν οι γονείς, αν έμεναν σε πολυκατοικία ή παράγκα (στις πολυκατοικίες ήταν άλλο επίπεδο κι άμα ήταν και ρετιρέ το διαμέρισμα είχες εντελώς άλλο status). Τα παιδιά των ΔΥ και των ρετιρέ είχαν άλλη αντιμετώπιση. Καθόταν στο πρώτο θρανίο, οι δάσκαλοι τους χαμογελούσαν και εκτός εξαιρέσεων, ήταν οι καλοί μαθητές. Η άλλη περίπτωση ήταν τα παιδιά με τα πεσκέσια. Ανάλογα με το πεσκέσι ανέβαινες στην κλίματα της αξιολόγησης.  Βέβαια, συνήθως τα πεσκέσια ήταν ανάλογα και του ορόφου που έμενες. Αυτό το ξεσκαρτάρισμα γινόταν τις πρώτες μέρες και έμενε για πάντα. Είμαι σίγουρη πως ο συμμαθητής μου ο Μπιτσάνης ή ο Παρασκευάς ο «γλόμπος» θα ήταν καλύτεροι μαθητές αν τους είχε δοθεί μια ευκαιρία. Ο ένας όμως έμενε σε παράγκα κι ο άλλος σ’ ένα «καραβάν σαράι» όπου έμεναν αυτοί που λέγαμε τότε «ρωσοπρόσφυγες». Ένα τεράστιο κτίριο, όπου σε κάθε δωμάτιο έμεναν δύο και τρεις οικογένειες και ο χώρος της κάθε μιας οικογένειας χωρίζονταν από αυτόν της διπλανής με κουρελού. Αυτοί με το καλημέρα σας κατατάχτηκαν στους κακούς μαθητές και φυσικά έγιναν τέτοιοι. Έτρωγαν ξύλο καθημερινά, καθόταν πάντα στο τελευταίο θρανίο, κανείς δεν τους βοηθούσε να ξεπεράσουν τα προβλήματα που είχαν στο μάθημα, κανείς δεν σκεφτόταν πως δεν είχαν λεφτά για τετράδια ή πως οι γονείς τους πιθανόν ήταν αγράμματοι και δεν μπορούσαν να τους βοηθήσουν στο σπίτι.  Όλοι τους θεωρούσαμε αλητάμπουρες αφού το είχαν πει και οι δάσκαλοι κι εκείνοι έκαναν τελικά όσα μπορούσαν για να ανταποκριθούν στο ρόλο που τους είχαν φορέσει. Απλά έμεναν στην ίδια τάξη κι αν καμμιά φορά προσπαθούσαν να πουν κάτι τους κορόιδευε όλη η τάξη με αρχηγό τη δασκάλα. Τελείωσαν το δημοτικό με χίλια ζόρια και χάθηκαν. Ιδέα δεν έχω τι απέγιναν.

Μετά γυμνάσιο και Λύκειο. Και μεταπολίτευση που όμως εμείς δεν την καταλάβαμε. Το σύστημα είχε μεγάλη αδράνεια για ν’ αλλάξει. Ξύλο και στο γυμνάσιο αλλά λιγότερο. Έλεγχος για το χρώμα της κάλτσας (μόνον άσπρες και μπλε επιτρεπόταν), το μήκος της ποδιάς και τέτοια, για τα μαλλιά, για τα βγαλμένα φρύδια. Θυμάμαι γυμνάστρια που όταν έβλεπε μαθήτρια να έχει βγάλει τα φρύδια της, την άρπαζε με τα δάχτυλα στο βγαλμένο φρύδι και τράβαγε το δέρμα για τιμωρία. Οι προσβολές πάντα οι ίδιες, οι καθηγητές έμπαιναν, έλεγαν κάτι και όποιος το κατάλαβε, το κατάλαβε. Εξέταση, παράδοση, τέλος. Άμα οι γονείς ήξεραν κάτι για να βοηθήσουν είχε καλώς, άμα δεν ήξεραν την είχες πατήσει. Κάπως έτσι άρχισαν να ξεφυτρώνουν τα φροντιστήρια, πήγαινες γιατί δεν καταλάβαινες την τύφλα σου στο σχολείο. Έτσι πήγα κι εγώ στην Α’ Λυκείου και ξεστραβώθηκα. Δεν ήμουν χαζή, απλά στο σχολείο στα μαθηματικά, φυσικές, χημείες οι καθηγητές μας έκαναν ανάγνωση το μάθημα από το βιβλίο. Στις ερωτήσεις των μαθητριώνεπαναλάμβαναν ό,τι είχαν πει προηγουμένως (αυτοί που δεχόταν ερωτήσεις) και σε κοιτούσαν μ’ ένα βλέμμα του στιλ «μα πόσο ήλίθια μπορεί να είσαι». Μια, δυο, τρεις τις κόβαμε τις ερωτήσεις.

Οι κύριοι Επιθεωρητές.

Είδα μόνο δύο φορές στη ζωή μου. Μας είχαν πείσει δε, πως οι επιθεωρητές θα κρίνουν εμάς άρα πρέπει να δείξουμε τον καλύτερο εαυτό μας. Θυμάμαι θεολόγο στην γ’ γυμνασίου που μας έβριζε και μας πρόσβαλε κάθε μέρα, μας έβριζε κανονικά και  όταν κάποια φορά περίμενε τον επιθεωρητή μας κατατρόμαξε πως άμα δεν είμαστε ήσυχες και δεν έχουμε διαβάσει θα έχουμε πρόβλημα με τον επιθεωρητή. Εμείς κι όχι αυτή. Μασήσαμε κι εμείς και όταν μπήκε ο επιθεωρητής στην τάξη τρέμαμε από φόβο. Εκείνη τη μοναδική φορά ήταν γλυκομίλητη και χαμογελούσε. Ήρθε ο επιθεωρητής, έφυγε, είδε πόσο καλή είναι στην τάξη η κυρία και την άλλη μέρα γυρίσαμε στη ρουτίνα μας. Βρισιές και προσβολές. Ποτέ κανένας δάσκαλος τότε δεν αξιολογήθηκε για το παιδαγωγικό και το διδακτικό του έργο. Ποτέ κανένας δάσκαλος δεν απολύθηκε γιατί έβαζε βαθμούς με βάση τα πεσκέσια, γιατί σάπιζε τους μαθητές στο ξύλο, γιατί τους πρόσβαλε, γιατί καθόταν στην τάξη και απλά κάπνιζε (θεολόγος στην α’ λυκείου), γιατί δεν ήξεε την τύφλα του ή είχε μείνει στα μαθηματικά του προηγούμενου αιώνα. Κανένας δεν πίστευε πως ένας μουσικός που πέρασε από το σχολείο μας έβαζε χέρι σε όσες μαθήτριες μπορούσε και ποτέ δεν διώχθηκε γιαυτό.

Αν δεν είχες μόνος σου το νταλγκά παπάρια μάθαινες από τους ημιμαθείς δασκάλους μας. Ελάχιστοι ήταν αυτοί που ήταν αληθινά καλοί δάσκαλοι, όχι λιγότεροι και όχι περισσότεροι από τώρα. Η διαφορά είναι πως τότε είχαν τον σεβασμό της κοινωνίας κι ας ήταν καθάρματα. Ο παπάς, ο χωροφύλακας κι ο δάσκαλος ήταν οι αρχές των μικρών κοινωνιών. Μας σάπιζαν στο ξύλο και κανένας γονιός δεν σκεφτόταν μήπως είχαν άδικο. Για να σε δείρει ο δάσκαλος θα είχε δίκιο, έλεγαν, και σου έριχναν και οι γονείς ένα χέρι ξύλο για να εμπεδώσεις. Κανένας επιθεωρητής και καμμία επιθεώρηση ή κανένας φόβος δεν τους έκανε να γίνουν καλύτεροι δάσκαλοι. Το μόνο που φοβόταν ήταν μη τυχόν κάποιος τους κατηγορήσει για εχθρούς της πατρίδας και βρεθούν στα σύνορα.

Μου λένε επίσης πως τότε δάσκαλοι γίνονταν αυτοί που το αγαπούσαν το δασκαλίκι. Τρίχες λεώ εγώ…. Τότε γίνονταν εκπαιδευτικοί γιατί ήταν μια δουλειά που σου έδινε κύρος (που δεν σου δίνει τώρα), ελεύθερα καλοκαίρια, πεσκέσια και μονιμότητα με μόνο αντάλλαγμα να μη μιλάς κατά του καθεστώτος. Υπάρχει κάποια διαφορά μ’ αυτά που λέγονται για το πως επιλέγουν το επάγγελμα οι σημερινοί εκπαιδευτικοί; Αν τη διάλεγαν γιατί αγαπούσαν τα παιδιά και το δασκαλίκι η αναλογία σαδιστών-καθαρμάτων με τους καλούς δεν θα ήταν αυτή που έχω ζήσει κι όχι μόνο εγώ. Στα σχολικά μου χρόνια συνάντησα 3 Δάσκαλους και πολλά καθάρματα. Ο ένας μάλιστα ήταν παπάς με ράσα. Που κατάφερε να επιβάλλεται σε τάξη σχολειου θηλέων στα τέλη δεκαετίας του ’70 όπου οι 35 από τις 45 μαθήτριες ήταν οργανωμένες σε αριστερές μαθητικές οργανώσεις. Κατόρθωμα νομίζω…. Θυμάμαι όμως και άλλους 30 άχρηστους, καθάρματα και σαδιστές.

Αυτό που σίγουρα ήταν διαφορετικό ή αντιμετώπιση της κοινωνίας απέναντι στους εκπαιδευτικούς. Σήμερα αν κάποιος δάσκαλος στραβοκοιτάξει το παιδί σου, ειδικά στο δημοτικό, θα είσαι εκεί να του ζητάς το λόγο κι αν δεν σε πείσει θα του κάνεις αναφορά. Σπάνια θα σκεφτεί σημερινός γονιός πως μπορεί να φταίει και το καμάρι του για κάτι. Τότε αν σου έριχνε μερικά χαστούκια και σου ξερίζωνε το αυτί, ο πατέρας σου θα του έδινε δίκιο και θα σου έδινε κι άλλα δυο χαστούκια για να γίνεις άνθρωπος.

Είστε σίγουροι πως αυτό ακριβώς νοσταλγείτε όσοι νοσταλγείτε τα “παλιά καλά χρόνια”; Γιατί αυτό ήταν η παιδεία στις δεκαετίες του ’60 και του ’70.

Εννοείται πως δεν τα έγραψα αυτά για να δικαιολογήσω τη σημερινή χάλια κατάσταση. Το γιατί και τώρα, μετά από τόσα χρόνια, είναι χάλια είναι μια άλλη και μεγάλη συζήτηση. Το να νοσταλγούμε όμως πράγματα που ήταν άσχημα, απλά διαφορετικά άσχημα από τα σημερινά δεν διορθώνει τίποτε. Κυρίως όταν τα νοσταλγούν όσοι τότε ήταν αγέννητοι.

δημόσιοι υπάλληλοι

εικόνα

Χτες περπατούσα σε κεντρικό δρόμο μιας γειτονιάς της Αθήνας με πολλά υποκαταστήματα τραπεζών. Έξω από την πόρτα σχεδόν όλων των υποκαταστημάτων υπάρχει κι ένας μόνιμος που ζητιανεύει, ο καθένας στο πόστο του με τάξη και σειρά. Κάθε μέρα λοιπόν έξω από κάποια τράπεζα υπάρχει μια γυναίκα μ’ ένα μωρό που κοιμάται στην αγκαλιά της. Σαν τσιγγάνα μοιάζει αλλά με πολύ λευκό δέρμα, ποιος ξέρει από που να είναι.  Πάντα όμως είχα απορία μ’ αυτά τα μωρά. Πως διάολο κοιμούνται τόσες ώρες ήσυχα και το δικό μου όλη την ώρα κάτι ήθελε; Τέλος πάντων, ξεφεύγω από το θέμα που μου έκανε εντύπωση. Χτες λοιπόν η γυναίκα ήταν στη θέση της όπως κάθε μέρα με το μωρό ξύπνιο στην αγκαλιά της να κουνάει τα χεράκια του. Μέχρι εδώ ολα κανονικά. Το θέμα ήταν τι έκανε εκείνη τη στιγμή η γυναίκα. Μιλούσε στο κινητό… Και τι κινητό; Νέας τεχνολογίας, καμμία σχέση με τη δική μου αρχαιολογία για παράδειγμα. Θα μου πεις “τι σε εντυπωσίασε βρε φιλενάδα; Όλος ο κόσμος έχει ένα κινητό στις μέρες μας” . Ναι βρε παιδί μου αλλά το όλο σκηνικό ήταν κάπως….. Μια γυναίκα με κουρέλια να ζητιανεύει, ένα μωρό στην αγκαλιά να χαζοπαίζει και στο χέρι της ένα σούπερ ντούπερ ουάου κινητό όπως και να το κάνεις είναι λίγο σουρρεαλιστικό. Ή δεν είναι κι εγώ είμαι πάλι στην κοσμάρα μου;

Σταβέντο

Μ’ οργή και κακιωμό ένας τυφώνας
το πέλαγο βαθιά ανακατεύει
και λύτρωση η ψυχή μου να γυρεύει
τη νύχτα αυτή που γίνηκε αιώνας
Το SOS έχει η καρδιά μου τώρα εκπέμψει
την ύστατη απευθύνω ικεσία
σε μια αφροντυμένη οπτασία
δική σου, έχει ο νους μου πια σαλέψει

Σταβέντο, περπατάω στην κουβέρτα
και μέσα στο χαμό παραμιλάω
τα κύματα με πάνε και δεν πάω
σε ξέφρενη αλήθεια σούρτα φέρτα
Δεν έχω πια κορμί, έχω κουρέλια
σμπαράλια το σαρκίο μου έχει γίνει
που καίγεται, σε διάπυρο καμίνι
θα πέσω κι ας κρατιέμαι από τα ρέλια

Το πέλαγος αυτό θα με δροσίσει
δυο μέτρα μένουν ως το παραπέτο
κι ο χάρος πειρατής μ’ ένα μουσκέτο
μεσόφρυδα όπου να ‘ναι θα χτυπήσει
Ανάξιο της θάλασσας θρασίμι
π’ αγέρωχη αφρίζει από κάτου
η άλλη όψη θα ‘ναι του θανάτου
λικνίζομαι κι εγώ σ’ ένα ταξίμι

Πνιγμένου ναυτικού οργανοπαίχτη
που αγάπησε πολύ ωσάν κι εμένα
κι ονείρατα στη θάλασσα αφημένα
τον δίκασαν τον άμοιρο σαν φταίχτη
και πριν τη δυστυχία μου να ρίξω
στο πέλαγο που μαίνεται ακόμα
φιλί γλυκό μου έδωσες στο στόμα
εγώ στην αγκαλιά μου θα σε πνίξω

Μου σφύριξες και τέρμα το παλάντζο
διαλέγω τη ζωή που δεν ορίζω
πως θα ‘ρθεις να με βρεις ξανά ελπίζω
κι η πόρτα της καρδιάς μου είναι στο γάντζο
Μουσική: Θανάσης Γκαϊφύλλιας
Στίχοι: Θανάσης Αβραμίδης

Αν έχεις τύχη διάβαινε…..

Κουράστηκα. Κουράστηκα να διαβάζω ροζ σελίδες στις εφημερίδες (ναι, το έκανα κι αυτό μπας και καταλάβω τι γίνεται…), να διαβάζω αναλύσεις υπέρ και κατά των μέτρων στο νετ, να διαβάζω αναλύσεις για το τι έπρεπε να γίνει και δεν έγινε, για το τι πρέπει να γίνει και δεν θα γίνει. Η ζωή όμως δεν είναι μόνο ΔΝΤ και αναλύσεις και μας σκαρώνει τρελές πλάκες κάποιες φορές. Οπότε εστιάζω στις μικρές και καθημερινές πλάκες της ζωής. Τα υπόλοιπα , έτσι κι αλλιώς θα πλακώσουν την καμπούρα μας, δεν τα γλυτώνουμε.

Το Σαββατοκύριακο που πέρασε ανέβηκα στο χωριό. Για την ακρίβεια ανέβηκα μαζί με τη μάνα μου που ήταν εδώ για μια επέμβαση καταρράκτη. Μπορώ και μόνη μου έλεγε εκείνη αλλά εγώ δεν την άκουσα και πολύ καλά έκανα, όπως φάνηκε εκ των υστέρων. Πήραμε το τρένο την Κυριακή το πρωί και όλα πήγαιναν ρολόι. Φτάσαμε στην ώρα μας, βρήκαμε ταξί για το ΚΤΕΛ, βρήκαμε αμέσως ανταπόκριση για Χαλκιδική, όλα τέλεια. Στο ταξί που μας πήγαινε στο σπίτι, της είπα πως μόλις μπούμε θα φτιάξουμε μια καφεδιά να την πιούμε στη βεράντα. Μια χαρά δηλαδή πήγαινε η μέρα…. Μια παροιμία όμως λέει πως «όταν ο άνθρωπος κάνει σχέδια, ο θεός γελά». Σοφή κουβέντα! Φτάσαμε στο σπίτι, ο κήπος χαρά θεού. Εντάξει, το χόρτο ήθελε κούρεμα αλλά ήταν τα πάντα ανθισμένα και μοσχοβολούσαν. Κρατήστε το αυτό το «μοσχοβολούσαν»…. Σέρνοντας τις βαλίτσες πήγαμε να μπούμε από την πίσω μεριά, την πόρτα της κουζίνας. Όταν φτάσαμε έξω από την πόρτα με χτύπησε στη μύτη μια άσχημη μυρωδιά αλλά δεν έδωσα σημασία, «χωριό είναι…» σκέφτηκα. Ξεκλειδώνω την πόρτα και στο κατώφλι υπάρχει μια σειρά ψόφιες μύγες. «Α πα πα…» λέει η μαμά «πάρε τη σκούπα να τις σκουπίσουμε, που σκατά μαζεύτηκαν αυτές;» Μόλις έκανα ένα βήμα μέσα στο σπίτι η άσχημη μυρωδιά με χτύπησε κατακούτελα μαζί με την εικόνα κάποιων κόκκινων ζουμιών κάτω από το ψυγείο. «Τι είναι αυτά βρε μάνα;» ρώτησα. «Αίματα…» είπε η μαμά κι άρχισε ο εφιάλτης. Ανοίξαμε το ψυγείο. Τι μπόχα ήταν αυτή!!!!!!! Κανείς δεν τη φαντάζεται και ούτε χρειάζεται. Ούτε στον εχθρό μου δεν το εύχομαι αυτό που ζήσαμε. Τι είχε συμβεί; Κάποια στιγμή –ενόσω έλειπε η μαμά- χάλασε το ψυγείο. Τι έπαθε; Η ιδέα πως μπορεί να έπαθε βραχυκύκλωμα είναι πολύ πιθανή αλλά δεν τόλμησα να την αναφέρω. Το σκέφτηκε η μάνα μου και ταυτόχρονα πως αν όντως ήταν βραχυκύκλωμα θα ήταν πιθανό να καεί το σπίτι και φρίκαρε οπότε δεν το ξανασυζητήσαμε. Κύριος οίδε τι έπαθε τελικά αλλά αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να σαπίσουν τα πάνταολα. Κυρίως τα κρέατα που είχε η μαμά στην κατάψυξη με αποτέλεσμα να βρωμάει ψοφίμι, λες και υπήρχε στο σπίτι πτώμα σε αποσύνθεση. Και το χειρότερο ήταν πως με το που άνοιξε το ψυγείο, εκτός από τη μπόχα, πετάχτηκε από μέσα κι ένα λεφούσι σιχαμερές και τρισάθλιες μύγες!!! Τι σκατά; Τις γέννησε η σαπίλα;

Αντί για τον καφέ που ονειρευόμασταν πήραμε σακούλες σκουπιδιών κι αρχίσαμε να πετάμε. Αφού πετάξαμε ό,τι υπήρχε και δεν υπήρχε μέσα–δυο μπύρες και μια Coca Cola διασώθηκαν- άρχισε ο Γολγοθάς του να καθαρίσουμε όλα τα σιχαμερά ζουμιά που είχαν ποτίσει τα πάντα. Πέντε ώρες καθαρίζαμε εναλλάξ, χρησιμοποιήσαμε ό,τι απορρυπαντικό υπήρχε στο σπίτι αλλά η μυρωδιά δεν έλεγε να φύγει. Συν το γεγονός πως δεν είχαμε πλέον ψυγείο….. Το βράδυ, πτώματα πλέον από την κούραση, αποφασίσαμε πως και να φτιαχτεί το γαμωψυγείο δεν υπήρχε περίπτωση να ξαναβάλει η μάνα μου εύκολα φαγητό σ’ ένα πράγμα που είχε ποτίσει μυρωδιά ψοφιμιού, άρα η αγορά νέου ψυγείου ήταν μονόδρομος (κάτι σαν την προσφυγή στο ΔΝΤ ένα πράγμα…). Έτσι την επόμενη μέρα πήραμε το δρόμο να βρούμε ψυγείο. Βρήκαμε ένα στο μέγεθος που θέλαμε, το παραγγείλαμε και το περιμέναμε την επόμενη μέρα. Μια μέρα είναι –είπαμε- θα τη βγάλουμε κουτσά στραβά χωρίς ψυγείο. Ήρθε την επόμενη το πρωί, πήγαμε να το βάλουμε στη θέση του αλλά φευ…. Δεν χωρούσε για 2-3 χιλιοστά!!! Όχι εκατοστά, χιλιοστά!!! Γαμώ τη γκαντεμιά μας! αναφωνήσαμε και πήρα τα κατσαβίδια να ξεβιδώσω τη βάση πάνω στην οποία έμπαινε. Αλλά άμα είσαι γκαντέμης είσαι, όχι αστεία. Η βάση ήταν πιασμένη κι αλλού, πίσω από κάτι ράφια και δεν έλεγε να ξηλώσω τα πάντα. Άρχισε η μαμά τα τηλέφωνα σε όποιον μάστορα είχε στην ατζέντα της και στο τέλος μας λυπήθηκε ένας απ’ όλους και μας είπε πως θα έρθει το απόγευμα. Μέχρι το απόγευμα λοιπόν, καθόμασταν σαν τις άδικες κατάρες και περιμέναμε ενώ η μάνα μου δεν με άφηνε να κόψω τουλάχιστον το χόρτο για να περάσει η ώρα και να εκτονώσω τα διαόλια μου. «Αρκετά κουράστηκες…» μου είπε. Άντε να της εξηγήσεις πως με κούραζε περισσότερο το να κάθομαι άπραγη από το να πάρω το χλοοκοπτικό και να ξυρίσω τον κήπο. Είχα και το βιβλίο μου μαζί αλλά με τόσα νεύρα ήταν αδύνατο να συγκεντρωθώ και να διαβάσω.

Με τα πολλά πέρασε η μέρα, ήρθε ο μάστορας, αφού μας έστησε φυσικά και κόντεψα να πάθω εγκεφαλικό διότι σκεφτόμουν πως την άλλη μέρα φεύγω και που θα την αφήσω μόνη χωρίς ψυγείο, κι έκανε αυτό που είχα σκεφτεί να κάνω κι εγώ αλλά άμα το έλεγα στη μαμά δεν θα το δεχόταν. Πήρε ένα σφυρί κι έσπασε τη βάση. Τόσο απλά. Έτσι μπήκε το ψυγείο στη θέση του και η ψυχή μου στη δική της. Τουλάχιστον έφυγα ήσυχη πως άφησα τη μαμά  σχετικά τακτοποιημένη, χωρίς την ανησυχία πως σκατά να τα βολέψει. Το κακό είναι πως ακόμα όταν το σκέφτομαι έχω αυτή την αηδιαστική μυρωδιά στα ρουθούνια μου… Μπλιαξ και πάλι μπλιαξ!

της πουτάνας… έχουμε πόλεμο

Είμαι έξαλλη. Είμαι θυμωμένη. Είμαι στεναχωρημένη. Είμαι…. Δεν ξέρω πια τι είμαι.

Από τα 15 μου είμαι στο δρόμο, σαν το σημερινό πρώτη φορά. Κάπως θυμίζει τη φάση μετά τον Τεμπονέρα, τότε που κάηκε ο Μαρούσης αλλά περισσεύει πλέον η αγριάδα. Το μάτι του κόσμου έχει γυρίσει ανάποδα, ο ατμός που μαζεύεται θα τινάξει τα καπάκια και δεν βλέπω βαλβίδα ασφαλείας. Απίστευτα πράγματα έγιναν στη σημερινή πορεία….
Κατ’ αρχήν η αστυνομία, είμαι σίγουρη πως η εντολή που είχε ήταν «γαμήστε τους όλους». Λίγο πριν το πρώτο χτύπημα συζητούσα μ’ ένα φίλο πως βλέπει τα πράγματα κι αν θα έχουμε νταβατούρια. “Εσύ τι θα έκανες αν ήσουν ο Χρυσοχό;” με ρώτησε. “Θα εξαφάνιζα τους μπάτσους από τους δρόμους” του απάντησα “αυτό λέει η λογική. Δεν προκαλείς, ο κόσμος θα πορευτεί, θα φωνάξει και θα διαλυθεί. Με τόσο θυμό όμως, αν τον προκαλέσεις, θα τα κάνει λαμπόγυαλο».

Λίγο μετά διαψεύσθηκα. Προκλητικότατοι οι ματατζήδες έσκασαν μύτη στη Σανταρόζα φορώντας ήδη τις κουκούλες. Δεν υπήρχε λόγος, δεν είχε γίνει τίποτε. Εμφανίστηκαν δίπλα στην πορεία, τους γιουχάισε ο κόσμος και μας ψέκασαν, άρχισαν τις κρότου-λάμψης και τα χημικά στο άσχετο. Μετά απ’ αυτό, τα μπαμ μπουμ ακουγόταν συνέχεια. Στο Σύνταγμα ο κόσμος κατέλαβε το δρόμο και όλο το χώρο μπροστά στη Βουλή. Εκεί φάνηκε ξεκάθαρα ποιο ήταν το σχέδιο. Έπρεπε πάση θυσία να μη μείνει ψυχή στο Σύνταγμα.  Έριξαν τόνους χημικά πάνω στον κόσμο αλλά ο κόσμος έσπαγε και ξαναμαζευόταν. Έκαναν συνεχή ντου για να ξαναβγούν μπροστά στη Βουλή. Και ξανά χημικά. Χιλιάδες κόσμου, δεν μπορώ να υπολογίσω αλλά ήταν μιλιούνια. Είδα μεγάλες σε ηλικία γυναίκες να φωνάζουν “να καεί να καεί, το μπουρδέλο η Βουλή”, γέρους να πετάνε μπουκάλια στα ΜΑΤ και να τους βρίζουν, και κυρίως δεν έφευγαν με τίποτε. Ο κόσμος έσπαγε, ξαναμαζευόταν στα στενά και ξανάβγαινε να ενσωματωθεί στους επόμενους που ανέβαιναν από τη Σταδίου.
Κάποια στιγμή βρέθηκα στη Μητροπόλεως και Νίκης. Εκεί ήταν μαζεμένος κόσμος με μια διμοιρία απέναντι. Πιο πάνω έπεφταν χημικά. Σε μια στιγμή καμμιά δεκαριά μηχανές με Δελτάδες, μαζεύτηκαν κι έβαλαν μπρος. Έσπρωξα τη φίλη μου πάνω στο πεζοδρόμιο γιατί κατάλαβα πως θα πέσουν πάνω μας. Οι Δελτάδες γκάζωσαν κι έπεσαν στον κόσμο, ήμουν εκεί απλά πρόλαβα κι ανέβηκα στο πεζοδρόμιο. Οι δύο πρώτοι, όταν είδαν πως ο κόσμος δεν φεύγει, ψιλοφρέναραν κι έτσι δεν σκότωσαν κάποιον αλλά παρ’ όλ’ αυτά έπεσαν πάνω του. Ο ένας έφαγε πολύ ξύλο αλλά ταυτόχρονα γκάζωσαν όλοι οι υπόλοιποι κι κόσμος άνοιξε. Φαινόταν πως δεν είχαν ενδοιασμούς να πέσουν πάνω μας. Δεν πρόλαβα να τους φωτογραφίσω.

Δεν έμαθα τίποτε για τη φωτιά στην Τράπεζα και τους νεκρούς παρά μόνο όταν βρέθηκα στην Ομόνοια, από σκόρπιες κουβέντες δεξιά κι αριστερά. Δεν ήξερα αν ήταν φήμες ή αλήθεια, κανείς δεν ήξερε. Γύρισα σπίτι μου, δεν ήξερα πλέον τι άλλο να κάνω στο δρόμο. Είχα κουραστεί κιόλας. Στο σπίτι έμαθα τι έγινε. Η δικοί μου με περίμεναν πανικόβλητοι. Η μυρωδιά των χημικών είχε φτάσει μέχρι εκεί πριν από μένα….

Πριν ξεκινησει η πορεία ο κόσμος μπροστά από το Πολυτεχνείο. Χρόνια είχα να δω τόσο πυκνή συγκέντρωση…

Έχουν ήδη πέσει τα πρώτα χημικά κι ο κόσμος προσπαθεί να φύγει από μπροστά από τη Βουλή και να κατέβει στο Σύνταγμα.

Πέφτουν τα χημικά σαν το χαλάζι….

Τα χημικά, χημικά, αλλά ο κόσμος δεν χαμπάριαζε.

Τριπλές γραμμές ΜΑΤ για να προστατευτεί η Βουλή

Όλη η Βουλή κυκλωμένη από τους “προστάτες”…

ΜΑΤ σε όλες τις καθέτους της Πανεπιστημίου.

Αυτή την είδα μισοκαμμένη στο οδόστρωμα. ποιος ξέρει τι είχε προηγηθεί…

Η οδός Ομήρου.

Ένα τραγούδι και η ιστορία του: interlude (time)

Είναι δυο μέρες τώρα που κόλλησα άσχημα μ’ ένα τραγούδι. Δεν είναι η πρώτη φορά που μου συμβαίνει. Κατά καιρούς κολλάω με διάφορα.  Θυμάμαι μια εποχή άκουγα όλη μέρα το Passenger του Iggy Pop. Μιαν άλλη φορά είχα κολλήσει με το Kyoto Song των Cure. Τώρα κόλλησα με το Interlude. Δεν το άκουσα προχτές για πρώτη φορά, έχω καιρό τώρα το cd της Diamanda Galas που το περιέχει. Προχτές όμως ξαφνικά το άκουσα πιο προσεχτικά και κόλλησα. Άρχισα να ψάχνω λοιπόν στοιχεία γιαυτό, κυρίως τους στίχους κι έτσι βρήκα ποιος και που το πρωτοτραγούδησε και τι άλλες διασκευές του υπάρχουν.

Λοιπόν,0ι στίχοι έχουν γραφτεί από τον Hal Shaper για την ταινία του Douglas Sirk “Interlude” το 1968 και το είχε τραγουδήσει η Timi Yuro. Δένει αρμονικά με την μουσική του George De La Rue.

Η εκτέλεση των Morrissey & Siouxsie δεν διαφέρει πολύ από την αυθεντική είναι από ένα single 8/8/1994

Η εκτέλεση όμως που μ’ αρέσει περισσότερο απ’ όλες είναι η σπαρακτική εκτέλεση της Diamanda Galas

Interlude

Time, is like a dream,
Now, for a time,
you are mine.
Let’s hold fast,
to the dream,
that tastes and sparkles like wine.

Who knows if it’s real,
or just something we’re both dreaming of.
What seems like an interlude now,
Could be the beginning of love.

Loving you, is the world that’s strange,
So much more than my heart can hold,
Loving you makes the whole world change.
Loving you, I could not grow old.

No-nobody knows,
When love will end,
so ’til then, sweet fiend.
Time, is like a dream
and, now, for a time,
You are mine.
Let’s hold fast to the dream
that tastes and sparkles like

Στίχοι: Hal Shaper
Μουσική: George De La Rue
Πρώτη εκτέλεση: Timi Yuro

Έχει διασκευαστεί από τους δικούς μας Πλιάτσικα και Τσάτσου με τίτλο “Στο αίμα μου αλλάζει ο καιρός”. Δεν είναι κακοί οι στίχοι στην ελληνική διασκευή και η φωνή της Τσάτσου είναι σκοτεινή και ζεστή όπως της Diamanda.

Στο αίμα μου αλλάζει ο καιρός

Βάφεις με τη βροχή
τη μέρα που δίπλα ξυπνά
στο αίμα σου αλλάζει ο καιρός
και όσο αλλάζει πονάω

Ποιος ξέρει αν μπορείς να ελπίζεις
να βλέπεις να ξεχνάς
και αν θέλεις να αρχίσεις ξανά
μια αρχή που ένα τέλος γεννά

Ο Αύγουστος σε μία φωτογραφία
μακρινός, βαθύς γλυκός
μοιάζεις να μην είσαι εσύ
μοιάζω να να μην είμαι εγώ

Πόσα μου ζητάς κι αν στο χρόνο
θα τα βρεις ποτέ
Πόσα σου ζητάω και πόσα σου χρωστάω
Στο αίμα σου αλλάζει ο καιρός
και όσο αλλάζει πονάω

Ποιος ξέρει αν μπορείς να ελπίζεις…

Στίχοι: Φίλιππος Πλιάτσικας & Γιάννης Παπαχρήστου
Μουσική: George De La Rue
Πρώτη εκτέλεση: Πυξ Λαξ

Τέλος υπάρχει και μια διασκευή στα γιαπωνέζικα από την Asakawa Maki, η οποία δεν έχω ιδέα ποιά είναι. Αν εξαιρέσω τα γιαπωνέζικα που με ξενίζουν είναι κι αυτή πολύ καλή εκτέλεση από μια ακόμα φωνή στο στιλ της φωνής της Galas.

Καλή Χρονιά

Καλή Χρονιά σ’ όλους. Με υγεία.

Θέλω να γίνω ραδιοφωνατζού…

Το ραδιόφωνο ήταν ένα από τα πρώτα πράγματα που με μάγεψαν στη ζωή μου. Το διάβασμα ήρθε μετά. Πρώτα ήρθε το θέατρο, μετά το ραδιόφωνο και τελευταία τα βιβλία.

Ήμουν γύρω στα τρία όταν με πρωτοπήγαν οι γονείς μου στο θέατρο. Βραδινή παράσταση στο ΚΘΒΕ και η Θεσσαλονίκη πνιγμένη στα χιόνια . Οι γονείς μου δεν ήξεραν πως απαγορευόταν παιδιά κάτω των οκτώ ετών στις παραστάσεις και με πήραν μαζί τους να δούμε τον «Καλό άνθρωπο του Σετσουάν». Τους είπαν πως απαγορεύεται, είπαν κι αυτοί πως δεν προλαβαίνουν να με γυρίσουν στο σπίτι και μας άφησαν να μπούμε με την προϋπόθεση πως άμα βγάλω κιχ θα μας πετάξουν έξω. Όχι μόνο δεν έβγαλα κιχ αλλά έφυγα μαγεμένη. Τα χιόνια και όλα τα υπόλοιπα δεν τα θυμάμαι. Θυμάμαι όμως ακόμα μια σκηνή από την παράσταση και το παλτό που φορούσε η μαμά μου. Περίπου δυο χρόνια αργότερα ήρθε το ραδιόφωνο κι άρχισαν οι radio days μου. Ήταν ένα όμορφο και μοντέρνο φορητό Schaub Lorentz που μας έστειλε μαζί με άλλα δώρα ο αδελφός του πατέρα μου, μετανάστης στη Γερμανία. Το ραδιόφωνο ήταν δώρο για μένα, το είχε πει ξεκάθαρα. Από τότε το αυτί μου κόλλησε πάνω του. Κοιμόμουν και ξυπνούσα με το ραδιόφωνο. Το τελειωτικό χτύπημα το έφαγα όταν ανακάλυψα το θέατρο στο ραδιόφωνο. Θέατρο της Κυριακής, «Η Αγνή του λιμανιού» του Κοκτώ, ακόμα το θυμάμαι. Το ακούσαμε παρέα με τη μαμά ενώ όλοι κοιμόταν κι ο μπαμπάς ήταν στη δουλειά. Τι μαγεία!!! Έκλαιγα ακούγοντάς το και νόμιζα πως θα έχει το ίδιο και την επόμενη Κυριακή που ξαναστήθηκα περιμένοντας. Δεν είχε αυτό αλλά ένα άλλο έργο που δεν θυμάμαι ποιο ήταν αλλά ήταν ακόμα καλύτερα. Μετά οι Κυριακές μου γέμισαν με θέατρο, και τα υπόλοιπα βράδια με τις «Σελίδες της λογοτεχνίας μας». Άκουσα όλον τον Ξενόπουλο και την «Πριγκιπέσσα Ιζαμπώ» από τη φωνή του Κώστα Καστανά , αν θυμάμαι καλά. Αυτές οι φωνές ήταν που με μάγευαν. Ζεστές, απαλές και με καλή άρθρωση. Η μαμά μου βλαστήμαγε την ώρα και τη στιγμή που μου έμαθε ν’ ακούω γιατί κάθε βράδυ ξενυχτούσα. Όταν μου είπε πως δεν αφήνω τους άλλους να κοιμηθούν άρχισα να παίρνω το ραδιόφωνο και να το βάζω κάτω από το μαξιλάρι μου. Κι όταν μου έβαλαν χέρι και γι’ αυτό το επιχείρημά μου ήταν πως το ραδιόφωνο ήταν δικό μου και το έκανα ό,τι ήθελα. Είδαν κι απόειδαν, κατάλαβαν πως πιο εύκολα ξεκολλάς λεφτά από τσιγκούνη παρά το ραδιόφωνο από μένα και με άφησαν στην ησυχία μου. Κι έτσι μεγάλωσα, μαγεμένη κάθε βράδυ από φωνές και μουσικές.

Το ραδιόφωνο με συνόδευε πολλά χρόνια ακόμα. Φοιτήτρια και μετά. Ήμουν από φανατικούς ακροατές του Γ’ Προγράμματος επί εποχής Χατζιδάκι, από τους πρώτους και σταθερούς ακροατές του «Καναλιού 15» όταν ξεκίνησε με διευθυντή το Ρούσο Κούνδουρο. Τα βράδια κοιμόμουν πάντα με το ραδιόφωνο ανοιχτό δίπλα στο κρεβάτι μου σε πολύ χαμηλή ένταση. Ξυπνούσα το πρωί και μου άρεσε αυτή η σιγανομουρμούρα του στ’ αυτιά μου. Μέχρι τα τελευταία χρόνια που δεν το αντέχω πια. Πολλή υστερία, πολλά «ουάου», πολλές διακοπές για διαφημίσεις και πολλά άχρηστα και εξυπναδίστικα λόγια. Με κουράζει πλέον…

Τώρα θα μου πείτε τι μ’ έπιασε και θυμήθηκα το ραδιόφωνο. Μ’ έπιασε γιατί ξαναμαγεύτηκα μαζί του από την άλλη μεριά. Να εξηγούμαι. Εδώ και κανα χρόνο βάζω, όποτε έχω κέφι, μουσική σ’ ένα φόρουμ. Μέχρι τώρα έβαζα μόνον μουσική. Έφτιαχνα μιαν αρχική playlist την οποία την προσάρμοζα, προσθέτοντας και αφαιρώντας τραγούδια, ανάλογα με τα κέφια μου και με τα κέφια αυτών (όσων λίγων…) που με άκουγαν. Τις τελευταίες όμως μέρες αποφάσισα να προσθέσω και μικρόφωνο στην όλη κατάσταση. Αυτό ήταν! Ξαναβρήκα τη μαγεία του ραδιοφώνου από άλλο δρόμο! Δεν μπορώ να το περιγράψω αλλά είναι απίστευτο το συναίσθημα του να βάζεις τραγούδια, να μιλάς ανάμεσα και να ξέρεις πως κάποιοι σ’ ακούν! Καμμία σχέση με το να βάζεις απλά μουσική και να φαντάζεσαι πως υπάρχει κάποιος που ακούει. Στη συγκεκριμένη κατάσταση είναι εντελώς διαδραστικά τα πράγματα. Όσοι σ’ ακούν μπορούν να γράφουν ταυτόχρονα σχόλια, παραγγελιές ή παρατηρήσεις. Πέρασα απίθανα κάνοντας εκπομπές και προβλέπω να φάω γερό κόλλημα μ’ αυτό!

Γι’ αυτό λέω: “Θέλω να γίνω ραδιοφωνατζού!!! Προλαβαίνω γιατρέ μου;”

Τη φωτογραφία του παλιού ραδιφώνου την τσίμπησα από το διαδίκτυο. Υπήρχε όμως κι ένα ίδιο στο σπίτι μου εκτός από το φορητό Schaub Lorentz του θείου από τη Γερμανία. Συγκινήθηκα που την είδα. Κάπου σε κάποιο υπόγειο πρέπει να σαπίζει αυτό το ραδιόφωνο, αν υπάρχει ακόμα.

Στιγμιότυπα ΙΙ ή η γιορτή του κόλλυβου

Με αιτία το θάνατο του πατέρα μου έμαθα διάφορα πράγματα για τα οποία μέχρι τώρα δεν είχα ιδέα, ακριβώς επειδή δεν χρειάστηκε και με άφηναν παγερά αδιάφορη. Γραφειοκρατικές διαδικασίες που απαιτούνται μετά από έναν θάνατο αλλά κυρίως ήρθα αντιμέτωπη με αντιλήψεις και συμπεριφορές ανθρώπων.

Την πρώτη στιγμή που το έμαθα με το τηλέφωνο της μάνας μου από το νοσοκομείο, ζαλίστηκα. Όχι  τόσο από το ίδιο το γεγονός, για το οποίο άλλωστε είχα προετοιμαστεί μιας και ήταν αναμενόμενο, όσο με το ότι έπρεπε να κινηθώ πολύ γρήγορα για να κανονίσω πράγματα για τα οποία δεν είχα ιδέα και μάλιστα σ’ ένα τόπο σχεδόν ξένο για μένα. Το χωριό που μένουν δεν είναι ο τόπος μας απλά αποφάσισαν κάποια στιγμή να ζήσουν εκεί. Η μόνη σχέση μου λοιπόν με τον τόπο ήταν οι γονείς μου. Ούτε πολλές φιλίες είχα εκεί, ούτε πολλές παρτίδες με τον κόσμο. Άντε λοιπόν να βρεις στα γρήγορα γραφείο κηδειών και να κανονίσεις τα διαδικαστικά. Στο σπίτι είχαν ήδη σκάσει μύτη οι γείτονες οι οποίοι πήραν αμέσως το πάνω χέρι. Εκεί τα έπαιξα. Το ένα γραφείο πρότεινε ο ένας, το άλλο ο άλλος. Συν το γεγονός πως ο καθένας έλεγε το κοντό και το μακρύ του για το τι διαδικασίες πρέπει ν’ ακολουθηθούν, ποιες παραδόσεις και έθιμα πρέπει να τηρηθούν. Να γίνει πρώτα το ένα και μετά το άλλο ή πρώτα το άλλο και μετά το ένα; Σαν χαζή τους κοιτούσα….

Τέλος πάντων, μέσα στο χαμό, πήρε στα χέρια της την κατάσταση η μοναδική μου φίλη στο χωριό και κανόνισε τα του γραφείου. Ήταν και στο νοσοκομείο μαζί με τη μάνα μια θεια μου έμπειρη στα θανατικά, οπότε κάπως έτσι τη βρήκαμε την άκρη. Με τα υπόλοιπα όμως; Το ξέρετε πως όλο το βράδυ πρέπει κάποιος να διαβάσει ολόκληρο το Ψαλτήρι; Απορώ πως βρέθηκε, ως δια μαγείας, ένα τέτοιο βιβλίο στο σπίτι και το διάβαζαν διάφορες γυναίκες εκ περιτροπής. Σε κάποια στιγμή είπε κάποια γυναίκα πως πρέπει να εξαφανίσουμε από το σπίτι όλες τις φωτογραφίες και όρμησαν να κατεβάζουν φωτογραφίες από τους τοίχους και να εξαφανίζουν κορνίζες. Κάποια άλλη στιγμή κάποια τσίριξε «Ιιιιι, τους καθρέφτες, να καλύψουμε τους καθρέφτες…» κι έτρεχαν να βρουν σεντόνια για να τους κουκουλώσουν. Ακόμα δεν κατάλαβα τι καυγάς υπάρχει ανάμεσα στους νεκρούς με  τις φωτογραφίες και τους καθρέφτες.

Τέλος πάντων, τελείωσαν κι αυτά και άδειασε το σπίτι μας από τον κόσμο. Φυσικά συνέχισαν όλοι να λένε στη μάνα μου το κοντό και το μακρύ τους. Να είναι αναμμένο συνέχεια ένα καντήλι για σαράντα μέρες και δίπλα ένα ποτήρι με νερό πάντα γεμάτο, έτσι ώστε να έρχεται η ψυχή του πεθαμένου και να βρει να πιει νερό άμα διψάσει. Για πιάτο με μεζέδες δεν είπαν κάτι. Μάλλον οι πεθαμένοι μόνο διψάνε… Πάω λοιπόν σπίτι μου για τα σαράντα και σε κάποια στιγμή που διψούσα ήμουν έτοιμη να το στραγγίσω το ποτήρι αλλά δεν το έκανα για να μην λέει η μαμά πως ήπια το νερό που ήταν μπαγιάτικο. Ευτυχώς… Διότι κάποια στιγμή μου είπε για το ποτήρι και την ψυχή που διψάει και ξεράθηκα στο γέλιο. «Α ρε μάνα» της λέω «παραλίγο να το πιω το νερό κι άντε μετά να σε πείσω πως δεν ήρθε να το στραγγίσει ο μπαμπάς και να σαλτάρεις στα καλά καθούμενα…»

Για τα σαράντα λοιπόν είχαμε νέο κύκλο συνομιλιών. Στα κόλλυβα βάζουμε και ρόδι ή όχι; Πόση ζάχαρη; Τα καρύδια πως μπαίνουν; Η πρότασή μου για μαϊντανό (κάπου τα έφαγα έτσι, τον τελευταίο καιρό έχω βρεθεί σε αρκετές κηδείες και μνημόσυνα) απορρίφθηκε μετά βδελυγμίας. «Μαϊντανό στα κόλλυβα; Τι είναι τα κόλλυβα; Χωριάτικη σαλάτα;» Το θέμα αν τα πετάμε πάνω στο μνήμα και σπάμε το πιάτο ή όχι, αν τα τρώμε ή τι σκατά τα κάνουμε μ’ αυτά είχε λυθεί στα προηγούμενα μνημόσυνα, τα μικρά, όπου η μαμά αποφάσισε να κάνει το δικό της μετά από 3.282 διαφορετικές γνώμες που άκουσε.

Το μνημόσυνο λοιπόν έχει οριστεί για Κυριακή πρωί αλλά η παράδοση λέει πως το Σάββατο το απόγευμα πρέπει να πάμε τα δικά μας κόλλυβα, άλλα αυτά όχι τα πολλά του επίσημου μνημόσυνου, στο νεκροταφείο για να διαβάσει ο παπάς τρισάγιο. Και πάμε στο νεκροταφείο κι αντικρίζω ένα τεράστιο πάρτι. Τι κόσμος! Έβρεχε κιόλας και το νεκροταφείο είχε γεμίσει με πολύχρωμες ομπρέλες. Κάθε τάφος κι ένα πλήθος με ομπρέλες και πιατέλες. Ο παπάς να τρέχει από τάφο σε τάφο, να διαβάζει στα γρήγορα τα δικά του, να εύχεται «Καλή ψυχή και καλό παράδεισο» και βουρ για τον επόμενο. Το πολύχρωμο πλήθος τον ακολουθούσε από τάφο σε τάφο –εκτός από τους κοντινούς συγγενείς- μη τυχόν και μείνει κάποιος παραπονεμένος. Αμέσως άνοιγαν οι πιατέλες και άρχιζαν οι συγγενείς να γεμίζουν ποτηράκια με κόλλυβα. Και ο ένας κυνηγούσε τον άλλο να του δώσει κι από τα δικά του. Δέκα χέρια έπρεπε να έχει ο καθένας για να κρατήσει όλα τα ποτηράκια και τα κουπάκια. Δοκίμαζαν από το ένα, έκαναν κριτική «γεια στα χέρια σας, πολύ ωραία τα κάνατε, να ζήσετε να τον θυμάστε» και πέρναγαν στο επόμενο κουπάκι για να κάνουν τη σύγκριση. Μερικές έτρεχαν να προλάβουν να δώσουν πρώτες πριν προλάβουν να γεμίσουν τα χέρια των λαμβανόντων μέρος στο πάρτι. Μου δώσανε και μένα κανά δυο ποτηράκια να μοιράσω, «σε ποιον να δώσω;» ρώταγα «δεν ξέρω κανέναν». «Δώσε καλέ σ’ όποιον βρεις μπροστά σου» ήταν η απάντηση, οπότε όποιον έβλεπα του έδινα κι ένα ποτηράκι. Στο τέλος ήθελα να τους λέω «πάρτε καλέ κι από τα δικά μας, να δείτε τι νόστιμα που τα έφτιαξε η μαμά μου». Αν κι εδώ που τα λέμε δεν πρόλαβα να τα δοκιμάσω, την μοιράσαμε την πιατέλα στα γρήγορα. Έκανα όμως τα συγκριτικά τεστ με τα κόλλυβα των άλλων. Έφαγα μέχρι σκασμού, ήπια κι έναν κουβά νερό και μετά κάθισα σαν βόας να τα χωνέψω, είναι και βαριά τ’ άτιμα… Δεν μπορώ όμως ν’ αντισταθώ γιατί ξέχασα να σας πω πως είμαι φαν του κόλλυβου. Μικρούλα όταν ήμουν περίμενα πότε θα μας αφήσει χρόνους κάποιος παππούς της γειτονιάς να τσακίσω τα κόλλυβα.

Η όλη διαδικασία μου θύμισε κάτι από τις γιορτές που διοργανώνουν διάφορες περιοχές για να προωθήσουν τα ντόπια προϊόντα. Γιορτή της μελιτζάνας, γιορτή της πατάτας, της σαρδέλας. Ε λοιπόν, στα νεκροταφεία τέτοιες μέρες διοργανώνεται η γιορτή του κόλλυβου. Όσοι πιστοί προσέλθετε….

Έτσι….

Ήταν ένα από τα πιο έντονα δεκαπενθήμερα της ζωής μου. Ακόμα δεν έχω συνειδητοποιήσει εντελώς το θάνατο αλλά όλοι μου λένε πως αυτό είναι φυσιολογικό. Είδα, έκανα και κατάλαβα πράγματα που δεν φανταζόμουν καν πως υπάρχουν, πως μπορώ να τα βιώσω χωρίς να τρελαθώ.

Ο μπαμπάς μου πέθανε κι εγώ τον είδα να λιώνει σε fast forward. Τουλάχιστον αυτό μ’ έκανε να δεχτώ πιο εύκολα το θάνατο που τον λύτρωσε από καταστάσεις που θα τις σιχαινόταν για τον εαυτό του καθώς κι από πάρα πολύ πόνο. Τον σκέφτομαι συνέχεια σε διάφορες στιγμές. Θέλω να τον θυμάμαι όμορφο και γερό, με τα καλά και τ’ άσχημά του. ‘Οχι πως θα ξεχάσω ποτέ τις τελευταίες εικόνες του αλλά θα τον θυμάμαι κυρίως όπως ήταν παλιά. Έτσι δηλαδή.

Φαντάρος, 23 χρόνων.

Βόλτα στην παραλία

Ο μπαμπάς και η μαμά νέοι κι όμορφοι χορεύουν…

Σκαλφαλωμένοι στο πιο ψηλό σημείο του Λευκού Πύργου, τον ιστό της σημαίας

Μπορεί να μεγάλωνε αλλά σκαρφάλωνε στα βουνά. Εδώ στην κορυφή του Ολύμπου που την κατέκτησαν με τη μαμά μου το 1980

Ομορφογερνούσε…

Αρρώστια Ι

Είναι περίεργο κατάσταση να έρχεσαι κοντά με την αρρώστια και το θάνατο. Δεν έχω ανέβει ακόμα πάνω, δεν έχω δει τον πατέρα μου. Αύριο θα το κάνω. Όμως αυτά που συμβαίνουν τις τελευταίες μέρες έχουν πυροδοτήσει σκέψεις που πάντα υπήρχαν αλλά που ποτέ δεν τις αξιολογούσα ίσως γιατί δεν ήθελα. Κατ’ αρχήν παρατηρώ τον εαυτό μου. Προσπαθώ να καταλάβω πως αντιδρώ και γιατί αντιδρώ όπως αντιδρώ. Μέχρι τώρα δεν έριξα ούτε ένα δάκρυ. Είναι φυσιολογικό αυτό; Είναι άρνηση; Είναι γαϊδουριά; Διώχνω όλες τις σκέψεις που είναι εικόνες με τον πατέρα μου. Όλες τις σκέψεις του τι θα γινόταν αν…. Όλες τους καυγάδες που έχουμε κάνει. Όλες τις εικόνες απ’ όταν ήμουν μικρή και ήμουν το κοριτσάκι του. Μόνο οι εικόνες του καλοκαιριού δεν φεύγουν. Έδειχνε από τότε άρρωστος. Δεν ήταν ο μπαμπάς μου. Το έλεγε και κείνος. «Μα να με κρατάει η κόρη μου από το χέρι για να μπω στη θάλασσα!! Εμένα που έμπαινα και χανόμουν με τις ώρες….». Δεν το χωρούσε το μυαλό του αυτό. Ούτε να κολυμπήσει μπορούσε καλά καλά. Κρατιόταν από το στρώμα και ήμουν κι εγώ δίπλα για να έχω το νου μου. Ήθελε να πάει μέχρι τη σημαδούρα αλλά του είχα πει πως δεν εμπιστεύομαι να πάμε μαζί. Έτσι και πάθαινε κάτι θα τα έχανα και θα πνιγόμασταν παρέα. Του έφυγε ο νταλγκάς όταν ήρθε ο Κ. Τον πήρε και πήγαν μαζί. «Θες να ξαναπάμε;» τον ρώτησε την άλλη μέρα ο Κ. «Όχι παιδί μου» του είπε «φτάνει μια φορά, ήθελα να μου φύγει ο καημός πως δεν έφτασα ούτε καν μέχρι τη σημαδούρα. Από τις δυόμιση βδομάδες που μείναμε στο κάμπινγκ τις 10 περίπου μέρες κατέβαινε στη θάλασσα το πρωί. Και φαινόταν σαν να του έκανε καλό. Έδιωχνα κι εγώ οποιαδήποτε κακή σκέψη μου περνούσε και του το έλεγα. «Είδες μπαμπά; Η θάλασσα σου κάνει καλό κι αυτή η μαλακή άσκηση μέσα στο νερό κάνει καλό στη μέση σου. Κι ό ήλιος σου κάνει καλό» Συμφωνούσε και κείνος αλλά τις τελευταίες μέρες δεν κατέβαινε στη θάλασσα, είχε κουραστεί. Και οι πόνοι ήταν εκεί. Παρ’ όλα αυτά οδηγούσε. Όλα κι όλα… Μπορεί να μη μπορούμε να περπατήσουμε αλλά το τιμόνι δεν το αφήνουμε. Και τώρα στο Κέντρο Υγείας οδηγώντας πήγε. Με γαστρορραγία και αιματοκρίτη 22. Κι αν δεν του έτριζαν τα δόντια θα πήγαινε και μέχρι το νοσοκομείο, 30 χιλιόμετρα μακρυά. Κι ούτε παυσίπονα δεν ήθελε. Με το ζόρι του έδινα κανένα Panadol. Άλλο σχέδιο άνθρωποι η γενιά του, άλλη τεχνολογία.

Μόνο χτες ήθελα να κλάψω. Όταν μου είπε η μαμά πως τη ρωτάει πότε θα πάνε στον ορθοπαιδικό να του πει επιτέλους γιατί πονάει…. Είναι τελικά παράξενο το ποια λεπτομέρεια θα κάνει το πατήρι να ξεχειλίσει.

Ελπίζω την Κυριακή το πρωί που θα βρεθώ εκεί να έχω φορέσει ήδη τη μάσκα μου.

………….

Το προαίσθημα ήταν αληθινό.  Ο καρκίνος έχει κάνει κατάληψη στα κόκκαλα του πατέρα μου. Τι ειρωνία αλήθεια! Ένας καρκίνος στα οστά ήταν ο πρώτος καρκίνος που έμαθα στη ζωή μου. Γιαυτόν έγραψα πριν μερικούς μήνες.  Τώρα ήρθε κοντά μου… Νόμιζα πως η οικογένειά μου θα είναι στο απυρόβλητο. Η γιαγιά αφαίρεσε το νεφρό της -καρκίνος επιθετικός και διηθητικός είχαν πει οι γιατροί- και έζησε μετά απ’ αυτό για 20 χρόνια. Πέθανε από γαστρορραγία τελικά.

Αχ βρε μπαμπά…. Πριν μερικά χρόνια σου είχαν βρει λίγο “τσιμπημένο” το PSA. Θεό σ’ έκανα να πας να το ελέγξεις. Όχι είπες κι έσκασες. “Τι να λέει;” μου έλεγες. “Εμείς τώρα πάμε για απόσυρση”. Αυτό το “τσιμπημένο” που δεν ήθελες να γιατρέψεις τρώει τώρα τα κόκκαλά σου.

Κάθομαι παγωμένη. Δεν ξέρω τι πρέπει να κάνω. Ούτε να κλάψω μπορώ. Ούτε να γελάσω. Ούτε να κοιμηθώ. Ούτε να πιω. Σκέφτομαι τη συνέχεια, τη μάνα μου που θα το περάσει μόνη της. Δεν θα του το πει, μόνο αυξανόμενες δόσεις παυσίπονα θα του δίνει μέχρι το τέλος. Ούτε χημιοθεραπείες ούτε τίποτε. Τι νόημα έχει αφού είναι τόσο εκτεταμμένος;

Τέλος.

Γκρρρρ….

Δεν ξέρω τι λένε για τις τσαγκαροδευτέρες αλλά σήμερα είναι μια τσαγκαροτετάρτη. Στραβά ξεκίνησε η μέρα κι ελπίζω να μη στραβώσει χειρότερα. Στραβά κοιμήθηκα το βράδυ, στραβά ξύπνησα και διάφορα μικρά στραβώνουν και μου σπάνε τα νεύρα. Ο μικρός παίρνει από χτες το βράδυ τηλέφωνα να πάω να τον πάρω από την κατασκήνωση (στην οποία πήγε χτες το πρωί με όλους τους κολλητούς του ενθουσιασμένος) γιατί δεν περνάει καλά και ξέχασα και τα γυαλιά μου σπίτι με αποτέλεσμα να μη βλέπω την τύφλα μου. Εντάξει, βλέπω τόσο ώστε να γράφω αλλά κουράζομαι. Υποτίθεται πως άρχισε και η απαγόρευση του τσιγάρου αλλά ρούφηξα 3-4 τσιγάρα μέχρι τώρα βγαίνοντας έξω. Δεν το κόβω ρε το τσιγάρο. Μ’ αρέσει να καπνίζω. Άσε που μόνον πάνω στα πακέτα βλέπω τις επιγραφές “Βλάπτει σοβαρά την υγεία”. Όταν το κολλήσουν και πίσω από τα φορτηγά που με ντουμανιάζουν με τις εξατμίσεις τους και πάνω στα φουγάρα των εργοστασίων, τότε μπορεί και να το σκεφτώ.
Άι σιχτίρ πια με όλους όσους θέλουν να με σώσουν από το τσιγάρο και με σκοτώνουν με όλα τα υπόλοιπα.

ασανσέρ

Τι έλεγα; Η διάθεση ασανσέρ; Ασανσέρ που κατέβηκε στο 10ο υπόγειο…..

Επίσημη πρόσκληση

Στο Ξεμπλοκάρισμα θα βρείτε τις οδηγίες για την συνάντηση του επόμενου Σαββάτου, 27/10.

Επίσης μαζεύονται και βιβλία μπας και γίνουν μαγιά για τη δημιουργία μιας βιβλιοθήκης στις φυλακές.

Άντε παίδες. Ξαραχνιάστε τις βιβλιοθήκες σας και στείλτε κανένα βιβλιαράκι. Δεκτά καινουργή και μεταχειρισμένα.

Οδηγίες προς ναυτιλομένους εδώ

τίποτε

Όλη η ζωή μας μια χούφτα αναμνήσεις. Ένα συρτάρι γεμάτο φωτογραφίες. Άνθρωποι που έρχονται, φεύγουν, μένουν λίγο, μένουν μια ζωή. Δέντρα, θάλασσες, δωμάτια, σπίτια, πλατείες, σινεμά, ταβέρνες. Εικόνες, ταμπλό βιβάν. Σαν σχολική γιορτή.

Εικόνες

Η πανσέληνος ή μια μέρα πριν. Πάντως ανέτειλλε μεγάλο και πανέμορφο μέσα στο σούρουπο και τη ζέστη.

Ο ήλιος έπεσε, οι περισσότεροι τα μάζεψαν και ανέβηκαν προς τα πάνω. Άλλοι κάνουν βόλτες, άλλοι πίνουν καφέ. Ωραία ώρα, η ωραιότερη της μέρας.

Παράγωνες φωτογραφίες με γόνατα κάτω από τον ήλιο κι όχι κάτω από την ομπρέλα.

Το απόγευμα μετά τη βροχή και τους κεραυνούς. Ένας απ’ αυτούς έπεσε δίπλα μας γιατί κάποιοι πανέξυπνοι αποφάσισαν να ασχοληθούν με τα καλώδια την ώρα που είχαν ανοίξει οι ουρανοί!

Μ’ αρέσουν οι ομπρέλες το βραδάκι. Μαζεμένες, έτοιμες να ξανανοίξουν την επόμενη μέρα και να βάλουν ανθρώπους κάτω από τη σκιά τους.

Μετά τη βροχή βγαίνει ο ήλιος και είναι σούρουπο…

Τα βράχια μεσ’ τη θάλασσα μαλακωμένα και το νερό διάφανο Να τα βλέπω να παίρνω κουράγιο για το χειμώνα που έρχεται…

Οι γλάροι ακολουθούσαν το καράβι που μας πήγαινε στον Άθω και έτρωγαν από τα χέρια μας.

Βρεγμένες ομπρέλες, βρεγμένη άμμος. Βρεγμένη θάλασσα… Κάποιοι απτόητοι από τη βροχή παίζουν στην άμμο και κάποιοι απλά χαζεύουν και φωτογραφίζουν τον ουρανό.

Ο Άθως. Υπέροχος και πανύψηλος.

Μιλάμε για πολύ σκιά. Αυτή τη εικόνα έβλεπα από την αιώρα μου…

Κι αυτή την εικόνα έβλεπα σηκώνοντας το κεφάλι μου όταν ήμουν αραχτή στην αιώρα… (και τα μανταλάκια μέσα)

Χορός με τη σκιά μου…

Όμορφη δεν είναι η θάλασσα; Γιατί να διαβάζεις σελίδες όταν μπορείς να βλέπεις αυτό;