Όταν ήρθαν να πάρουν τους τσιγγάνους δεν αντέδρασα.
Δεν ήμουν τσιγγάνος.
Όταν ήρθαν να πάρουν τους κομμουνιστές δεν αντέδρασα.
Δεν ήμουν κομμουνιστής.
Όταν ήρθαν να πάρουν τους εβραίους δεν αντέδρασα.
Δεν ήμουν εβραίος.
Όταν ήρθαν να πάρουν εμένα δεν είχε απομείνει κανείς για να αντιδράσει.

Αυτό το κείμενο έχω στο προφίλ μου. Για χρόνια νόμιζα πως ανήκε στο Μπρεχτ. Κάπου το διάβασα έτσι, δεν το έψαξα και περισσότερο. Δεν φαντάστηκα ποτέ πως θα έπρεπε ν’ αμφισβητήσω την πατρότητά του. Μέχρι που ήρθε ένα mail, πριν καιρό, από έναν αναγνώστη του blog ο οποίος πολύ ευγενικά μου επέστησε την προσοχή στο λάθος. Το κείμενο δεν ανήκει στον Μπρεχτ όπως λάθος –εγώ όπως και πολλοί άλλοι- ήξερα. Ανήκει στον Friedrich Gustav Emil Martin Niemöller (14 January 1892 – 6 March 1984), έναν γερμανό αντιναζιστή λουθηρανό πάστορα ο οποίος αρχικά υπήρξε υποστηρικτής του Χίτλερ. Ύπήρξε ένας από τους ιδρυτές της Confessing Church, που αντιστάθηκε στη ναζιστοποίηση της γερμανικής προτεσταντικής εκκλησίας. Εξαιτίας της αντίθεσής του στον έλεγχο της εκκλησίας από τους Ναζί, φυλακίστηκε στα στρατόπεδα Sachsenhausen και Dachau από το 1937 έως το 1945. Τον έσωσαν οι σχέσεις του με πλούσιους και με μεγάλη επιρροή επιχειρηματίες. Μετά την αποφυλάκισή του εξέφρασε την μετάνοιά του γιατί δεν έκανε αρκετά για τα θύματα των Ναζί. Αποκήρυξε τα εθνικιστικά του πιστεύω και ήταν ένας από τους εμπνευστές της Stuttgart Declaration of Guilt. Μέχρι το 1950 ήταν ειρηνιστής και ακτιβιστής εναντίον του πολέμου καθώς επίσης και αντιπρόεδρος του War Resisters’ International. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ, συναντήθηκε με τον Χο Τσι Μινχ και ήταν υποστηρικτής του πυρηνικού αφοπλισμού. Το 1961 έγινε πρόεδρος του World Council of Churches. Πέθανε το 1984 στο Wiesbaden της Γερμανίας.
Το ποιήμα, μέχρι το 1970, αποδίδονταν στις ισπανόφωνες χώρες λανθασμένα στον Μπ. Μπρεχτ. Η προέλευση του ποιήματος δεν είναι ξεκάθαρη και υπάρχει τουλάχιστον ένας ιστορικός που λέει πως δημοσιεύτηκε αρκετά χρόνια μετά το θάνατο του Niemöller πράμα που είναι λάθος μιας και το συγκεκριμένο ποιήμα «First they came…” πρωτοδημοσιεύτηκε το 1955 στο βιβλίο του Milton Mayer, «They Thought They Were Free». Το βιβλίο του Milton Mayer βασίζεται σε συνεντεύξεις που πήρε ο ίδιος στη Γερμανία αρκετά χρόνια νωρίτερα. Το απόσπασμα κυκλοφόρησε ευρέως στις Η.Π.Α. ανάμεσα σε κύκλους κοινωνικών ακτιβιστών στα τέλη της δεκαετίας του ’60. Παρ’όλα αυτά, η φρασεολογία του ποιήματος παραμένει αμφιλεγόμενη, τόσο σε σχέση με την προέλευσή της όσο και την ουσία και την σειρά των ομάδων που αναφέρονται στο πλήθος των παραλλαγών του. Πρόσφατες έρευνες εντόπισαν τα συναισθήματα που εκφράζονται στο ποίημα σε λόγους του Niemöller το 1946. Όταν ο Niemöller δημοσίευσε το 1946 τους λόγους του, έκανε αναφορά σε Κομμουνιστές, ανίατα ασθενείς, Εβραίους ή Μάρτυρες του Ιεχωβά (ανάλογα σε ποιόν λόγο αναφερόμαστε) και ανθρώπους στις κατεχόμενες χώρες. Στο κείμενο του 1955, μία παράφραση ενός γερμανού καθηγητή σε κάποια συνέντευξη, μιλάει για Κομμουνιστές, Σοσιαλιστές, «τα σχολεία, τον Τύπο, τους Εβραίους, κλπ» και τελειώνει με «την Εκκλησία».
Όταν το 1971 ρωτήθηκε ο Niemöller για τη σωστή εκδοχή του αποσπάσματος, είπε πως δεν θυμάται πότε είπε τα διάσημα αυτά λόγια αλλά αν οι άνθρωποι επιμένουν να τα επικαλούνται, προτιμούσε την παρακάτω εκδοχή:
«In Germany, they came first for the Communists, And I didn’t speak up because I wasn’t a Communist;
And then they came for the trade unionists, And I didn’t speak up because I wasn’t a trade unionist;
And then they came for the Jews, And I didn’t speak up because I wasn’t a Jew;
And then . . . they came for me . . . And by that time there was no one left to speak up.»

Το ποιήμα στα γερμανικά στη μορφή που κυκλοφόρησε το 1976 έχει ως εξής:
Als die Nazis die Kommunisten holten,

habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Kommunist.
Als sie die Sozialdemokraten einsperrten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Sozialdemokrat.
Als sie die Gewerkschafter holten,
habe ich nicht protestiert;
ich war ja kein Gewerkschafter.
Als sie die Juden holten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Jude.
Als sie mich holten,
gab es keinen mehr, der protestieren konnte

Κι αυτή είναι η μετάφρασή του στ’ αγγλικά.
When the Nazis came for the communists,
I remained silent;
I was not a communist.
When they locked up the social democrats,
I remained silent;
I was not a social democrat.
When they came for the trade unionists,
I did not speak out;
I was not a trade unionist.
When they came for the Jews,
I remained silent;
I was not a Jew.
When they came for me,
there was no one left to speak out.

Για περισσότερα στοιχεία εδώ

Άγνωστε φίλε από το Βερολίνο που μου πρωτο-είπες για το λάθος, σ’ ευχαριστώ. Τελικά την έκανα την ανάρτηση που σου υποσχέθηκα.

Advertisements