Σκόρπιες σκέψεις για την εκπαίδευση


Με αφορμή το κείμενο της Κατερίνας για τις Πανελλήνιες εξετάσεις, μια μικρή συζήτηση που είχαμε στα σχόλια και τα κείμενα που διαβάζω τον τελευταίο καιρό, θα προσπαθήσω να οργανώσω μερικές σκόρπιες σκέψεις για το τι σημαίνει διδασκαλία και ποιες αρχές την διέπουν ή τέλος πάντων πρέπει να τη διέπουν.

Κατ’ αρχήν είναι η διδασκαλία επάγγελμα; Κι αν είναι έχει κάποιες αρχές, έναν κώδικα ηθικήδικα ηθικι αν εσημας πάνω στον οποίο πρέπει να «πατάνε» οι εκπαιδευτικοί; Ή μήπως αυτό που λέγεται πως «η διδασκαλία είναι λειτούργημα και όχι επάγγελμα» σημαίνει αυτό ακριβώς, πως υπάρχουν δηλαδή ή πρέπει να υπάρχουν κώδικες ηθικής πιο στέρεοι απ’ αυτούς που υπάρχουν σε άλλα επαγγέλματα; Οι ηθικές αρχές που αφορούν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού διαφέρουν από τις ηθικές αρχές που καθορίζουν άλλα επαγγέλματα; Υπάρχει τέλος πάντων, κάποιος γραπτός «Κώδικας Ηθικής» για τους εκπαιδευτικούς;

Στη χώρα μας επιμένουμε να παραβλέπουμε την αναγκαιότητα μιας σοβαρής και συστηματικής έρευνας της ηθικής διάστασης της εκπαίδευσης και η ηθική λάμπει δια της απουσίας της από τα Αναλυτικά Προγράμματα που αφορούν στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών. Εκπαίδευση όμως δεν σημαίνει μοναχά κατοχή γνώσης αλλά και μόρφωση. Σήμερα στους υποψήφιους εκπαιδευτικούς δεν γίνεται συζήτηση για μόρφωση με βάση το ιδεολόγημα πως ο εκπαιδευτικός επιτελεί ένα έργο άμοιρο ηθικής ευθύνης ενώ η μόρφωση είναι κατά βάση ο σκοπός της γνώσης. Παρ’ όλ’ αυτά υπάρχουν κάποιες γενικές ηθικές αρχές που διαπερνούν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού κι αυτές είναι: 1) Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να διδάσκουν τα αντικείμενά τους με ακεραιότητα 2) Πρέπει να είναι πρότυπα πολιτικής ηθικής και να χειρίζονται την τάξη τους σύμφωνα με τις δημοκρατικές αρχές 3) πρέπει να δημιουργήσουν το κατάλληλο περιβάλλον, ώστε να προωθείται η εκπαίδευση και η μόρφωση όλων ανεξαιρέτως των συμβαλλόντων στη διαδικασία της αγωγής.

Υπάρχουν πολλά που μπορεί να πει κάποιος θέλοντας να υποστηρίξει ή να απορρίψει τις παραπάνω γενικές θέσεις. Και μόνον η ανάπτυξή τους θα έπαιρνε σελίδες πράγμα που ξεπερνά το στόχο ενός ποστ σ’ ένα blog. Εκείνο το σημείο που θέλω να σταθώ παραπάνω και που ταιριάζει με τη μικρή συζήτηση στα σχόλια της Κατερίνας, είναι η πρώτη αρχή, πως  οι εκπαιδευτικοί πρέπει να διδάσκουν τα αντικείμενά τους με ακεραιότητα. Πως ορίζεται η ακεραιότητα;

Υπάρχει μια τεχνοκρατική ή εργαλειακή άποψη που υποστηρίζει πως οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γνωρίζουν βασικά δύο πράγματα: τα γνωστικά αντικείμενά που πρόκειται να διδάξουν και διάφορες δεξιότητες και στρατηγικές, με τις οποίες πρόκειται να μεταδώσουν τις γνώσεις τους στους μαθητές. Αυτή όμως η άποψη καθορίζει τα κριτήρια ενός επαγγέλματος που μάλλον δεν είναι η διδασκαλία αυτή καθ’ αυτή. Ένας χημικός για παράδειγμα, γνωρίζει χημεία αλλά δεν είναι επαγγελματίας χημικός ούτε και θα υποστήριζε ποτέ κάτι τέτοιο. Λέγοντας πως είναι εκπαιδευτικός θεωρείται δεδομένο πως έχει μια βάση τεχνικών γνώσεων που κρύβεται κάτω από την πρακτική της διδασκαλίας του. Τι θέλω να πω μ’ αυτό. Αν έπρεπε σήμερα να διαλέξουμε ποιός θα μας χειρουργήσει, ο Ιπποκράτης ή ο Γαληνός από τη μία ή ένας απλός χειρούργος κάτοχος πτυχίου ιατρικής και ειδικευμένος στη χειρουργική μάλλον θα διαλέγαμε τον δεύτερο. Αν όμως  ήταν να διαλέξουμε δάσκαλο ποιον θα προτιμούσαμε; Τον Σωκράτη ή έναν απόφοιτο ενός μέτριου παιδαγωγικού τμήματος; Μάλλον τον δεύτερο. Για την εγχείρηση θέλουμε κάποιον που να κατέχει καλά τις σύγχρονες τεχνικές ενώ για τη διδασκαλία δεν το βρίσκουμε απαραίτητο αυτό. Υπάρχουν λοιπόν θέματα που προκύπτουν από την υπόθεση πως η διδασκαλία είναι μόνο ζήτημα τεχνικής. Για να έχουμε καλή διδασκαλία πρέπει να ξέρουμε τι είναι γνώση, πως επιτυγχάνεται και ποια είναι η αξία της. Ένα όραμα που ν’ ανταποκρίνεται στην «παιδαγωγική γνώση του περιεχομένου κατά τον Lee Shulman (1986), το οποίο να μην αφορά μόνο στις βασικές έννοιες και την επιστημολογία της γνώσης αλλά και τους κανόνες και στην αξία της.

Ας πάρουμε κάτι άλλο, την ποίηση. Η διδασκαλία της ποίησης μπορεί να μην απαιτεί από τον εκπαιδευτικό να είναι ο ίδιος καλός ποιητής αλλά απαιτεί το ενδιαφέρον του, την απαραίτητη κατανόηση και τον τρόπο να εκθέτει τα εκείνα τα στοιχεία που όσοι αγαπούν την ποίηση τα θεωρούν άξια προσοχής. Ένας εκπαιδευτικός που διδάσκει ποίηση αλλά δεν μπορεί να δει στην ποίηση αυτό που βλέπουν οι ποιητές είναι σαν τον κληρικό που κάνει καλό κήρυγμα αλλά δεν ενδιαφέρεται για την ευσέβεια (το παράδειγμα δεν είναι δικό μου αλλά μου άρεσε). Οι φιλόλογοι θα είχαν πιθανόν να συμπληρώσουν πολλά πράγματα στο συγκεκριμένο παράδειγμα. Το να διδάσκει όμως κάποιος ένα γνωστικό αντικείμενο χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους εσωτερικούς σκοπούς του ίδιου του αντικειμένου, χωρίς να εξηγεί τις αρετές του είναι διαστρέβλωση και παραποίηση. Ακεραιότητα είναι το να εκπροσωπεί κάποιος το ύλικό του θέματος που διδάσκει με επιτυχία. Και είναι μέρος της ηθικής διδασκαλίας το να διδάσκεις το αντικείμενό σου με ακεραιότητα, όταν το εκπροσωπείς πιστά και προσπαθείς ν’ αναδείξεις την εγγενή του τελειότητα. Έτσι μπορείς πιο εύκολα να βοηθήσεις και τους μαθητές να μάθουν πως ν’ αξιολογούν τις πρακτικές και ν’ ανακαλύψουν ένα συνδυασμό πρακτικών και τελειοτήτων που να συνιστούν μια ικανοποιητικά διαισθητική εικόνα για τον αγαθό βίο.

Σιγά μη τις έβαλα σε τάξη τις σκόρπιες σκέψεις μου. Βλέποντάς τες γραμμένες μου φαίνονται ακόμη πιο σκόρπιες αλλά τέλος πάντων…. Μπορεί να μου δώσει κάποιος άλλος καμμιά καλή ιδέα.

Advertisements

4 thoughts on “Σκόρπιες σκέψεις για την εκπαίδευση

  1. Αναζητώντας την ηθική ενός λειτουργήματος ή ενός επαγγέλματος; Έχει νόημα η διάκριση; Δεν ξέρω! Όπως δεν ξέρω και πολλά άλλα πράγματα. Εδώ και καιρό οι έννοιες αυτονομήθηκαν από τις σημασίες που τους δίναμε κάποτε. Έστω! Διδάσκω λοιπόν με ακεραιότητα, όταν αγαπάω αυτό που διδάσκω, και επειδή το αγαπάω το σπούδασα. Και επειδή το αγαπάω συνεχίζω δια βίου να το σπουδάζω. Και κάθε φορά που το διδάσκω συγκινούμαι από την αγάπη μου σαν να’ ναι η πρώτη φορά. Και αυτή τη συγκίνηση, έστω κι αν δεν θέλω, διαχέεται στην ατμόσφαιρα. Και επειδή αγαπάω αυτό που διδάσκω, μιας για μένα είναι πολύτιμο σαν τη ζωή μου, είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ζωής μου, θα εξακολουθήσω να αγαπάω να το διδάσκω, ακόμα κι αν η αμοιβή είναι πενιχρότατη, ακόμα κι μου κόψουν κι άλλα επιδόματα. Και επειδή αγαπάω αυτό που διδάσκω, ψάχνω στα μάτια των παιδιών τον τρόπο να το αναδείξω. Και τον βρίσκω κάθε φορά διαφορετικό, μιας και ο δρόμος για την ψυχή τους δεν είναι δοσμένος και στρωμένος εκ των προτέρων. Τα μοντέλα διδασκαλίας είναι από τεχνοκράτες και για τεχνοκράτες.Η τέχνη της διδασκαλίας είναι αγάπη, είναι μαγεία, είναι κατάθεση ψυχής, ακόμα κι όταν όλα γύρω βουλιάζουν, ή ακριβώς γι’ αυτό.

    Μου αρέσει!

  2. Η διδασκαλία ΟΦΕΙΛΕΙ να είναι επάγγελμα. Φινίτο λα μούζικα. Ούτε λειτούργημα, ούτε σταυροφορία, ούτε μαγεία. Ο δάσκαλος πρέπει να είναι γνώστης του αντικειμένου, να επιβάλλεται στην τάξη και να εκπληρώνει τις γραφειοκρατικές του υποχρεώσεις. Σήμερα πολλοί δεν κάνουν ούτε αυτά.
    Ας γίνουμε πρώτα ΟΛΟΙ αυστηροί επαγγελματίες, κι αφήνουμε τη σταυροφορία για αργότερα.
    Γιατί;
    Γιατί τη στιγμή που το κράτος μας έχει γραμμένους επί δεκαετίες, με χάλια υποδομές, καθηλωμένους μισθολογικά κλπ κλπ, θεωρώ πως το να το παίζουμε λειτουργοί ή σταυροφόροι είναι σαν να κοροιδεύουμε τον εαυτό μας, δίνοντας συγχωροχάρτι στον κάθε υπουργό παιδείας.
    Κατανοώ την «τρέλα» του δασκάλου που θέλει να διαπλάσει ψυχές, χαρακτήρες, να δώσει το κάτι παραπάνω, ακόμα και να του πάνε το μισθό στα 700 ευρώ. Αλλά δεν μπορώ να την αποδεχτώ.

    Μου αρέσει!

  3. @ Ξέρεις ανεδαιστάτη μου πως γίνεται αυτή η διάκριση, λειτούργημα ή επάγγελμα. Συνήθως με τη λέξη λειτούργημα απαιτείται παραπάνω «ηθική» χωρίς αυτοί που τη χρησιμοποιούν να έχουν έναν ξεκάθαρο ορισμό της ηθικής στο μυαλό τους. Σου το έλεγα μια φορά -θυμάσαι;- πως πλέον νομίζω πως όταν συζητώ είναι απαραίτητο να αρχίζω με τα βασικά, τους ορισμούς των εννοιών. Διότι έχω πλέον την αίσθηση πως σπάνια μιλάμε και εννοούμε το ίδιο πράγμα. Μεγάλη συζήτηση αυτή όμως….
    Ήμουν σίγουρη πως εσύ δεν θα ασπαζόσουν με τίποτε την εργαλειακή διάσταση της δουλειάς μας, «σου μαθαίνω να βιδώνεις μια βίδα, τέλος». Και συμφωνώ απόλυτα μ’ όσα λες. Αν δεν αγαπάς το αντικείμενο που καλείσαι να διδάξεις άστο καλύτερα. Εδώ το αγαπάς και πάλι είναι δύσκολο να «περάσεις» αυτή την αγάπη στους μαθητές σου, φαντάσου τι γίνεται αν δεν το αγαπάς ή απλά σου είναι αδιάφορο. Πρέπει όμως ν’ αγαπάς και τη διαδικασία της μετάδοσης, το πέρασμα της γνώσης και της αγάπης γι’ αυτήν από σένα στους μαθητές πράγμα που γίνεται όλο και πιο δύσκολο. Κι εννοώ της γνώσης γενικά, όχι μόνο για το δικό σου αντικείμενο. Ό,τι μας πονάει δλδ, να βλέπουμε χρόνο με το χρόνο όλο και λιγότερους μαθητές ν’ απολαμβάνουν τη διαδικασία της απόκτησης γνώσεων και την ίδια τη γνώση κι όχι τις δεξιότητες που θα τους φανούν χρήσιμες απλά.

    Μου αρέσει!

  4. @ Είναι εποάγγελμα βρε Α>νώτατε, αφού πληρώνεσαι για να το κάνεις δεν μπορεί να είναι κάτι άλλο. Εγώ δεν μιλάω για το αν είναι επάγγελμα η διδασκαλία αλλά για το τι σημαίνει ακεραιότητα της διδασκαλίας. Το να γνωρίζεις το αντικείμενο σου είναι αναγκαία συνθήκη, είναι όμως και ικανή για να έχεις ακεραιότητα στη διδασκαλία; Όπως διάβασα σ’ ένα παράδειγμα, αν από τους φιλόλογους απαιτηθεί να διδάσκουν ποίηση στους μαθητές τους για να αποκτήσουν την ικανότητα να γράφουν ευχετήριες κάρτες με στίχους και τέλος, οι φιλόλογοι πρέπει να το ακολουθήσουν; Θα έχει ακεραιότητα η διδασκαλία τους; Αυτό είναι η ποιήση; θα είναι σωστοί επαγγελματίες; Με την έννοια «αυτό μου ζητάν, αυτό απαιτεί το Αναλυτικό Πρόγραμμα, αυτό κάνω άρα είμαι σωστός» ίσως. Αλλά αυτό είναι το ζητούμενο από το δάσκαλο; Και ναι, είμαστε και σχεδόν παντού είναι, οι δάσκαλοι κακοπληρωμένοι. Και; Αν δεν κάνω λάθος εσύ θα φώναζες για τον οποιδήποτε Δ.Υ. τεμπελιάζει ακόμα κι αν πληρώνεται χάλια, εμείς γιατί; Αν μας κόψουν άλλα 200 ευρώ τι θα κάνουμε; Θα διδάσκουμε τα μισά για να μη δώσουμε συγχωροχάρτι στον Υπ. Παιδείας;
    Α, και να ξέρεις… Είτε το θέλουμε είτε όχι διαπλάθουμε ψυχές και χαρακτήρες ακόμα και εν αγνοία μας. Τα παιδιά μαθαίνουν, χωρίς ίσως να το συνειδητοποιούν, πρώτα από την οικογένεια και μετά από μας. Καλό είναι λοιπόν αφού έτσι κι αλλιώς θα τους διδάξουμε στάση ζωής, να το κάνουμε έχοντας τον έλεγχο του τι τους διδάσκουμε.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s